Η αξιολύπητη προσκόλληση του Ρούμπιο σε ένα μονοπολικό πτώμα.
Στον επιχρυσωμένο «θάλαμο αντήχησης» του Μονάχου, η γεροντική χορωδία της Δύσης τραγουδάει το κύκνειο άσμα της υπεροχής: ο καγκελλάριος Μερτς στεφανώνει τη γερμανική διοίκηση ωσάν πολιτικός μεσσίας της Ευρώπης, οι Μακρόν και Στάρμερ κραδαίνουν πυρηνικά όπλα και αεροπλανοφόρα σαν σκουριασμένα σπαθιά ενάντια στη ρωσική αρκούδα, η θλιβερή κυρία φον ντερ Λάιεν μετράει ευρώ σαν σφαίρες όπλων ενώ επαινεί την υποτιθέμενη κατάρρευση της Μόσχας, και ο πληθωρικός Μάρκο Αντόνιο Ρούμπιο, ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ πείθει τους υποτελείς του να ορθώσουν το ανάστημά τους, ώστε ο καταρρέων διατλαντικός θρόνος να μην καταρρεύσει ποτέ. Όμως κάτω από τα βροντερά αυτοχειροκροτήματα και την βουλιμική φρενίτιδα των εμπόρων όπλων, η Ανατολή στέκεται σιωπηλή, υπομονετική και ήδη νικηφόρα, έτοιμη να κληρονομήσει μια σκηνή την οποίαν οι παλαιοί αφέντες αρνούνται να εγκαταλείψουν.
Στις 13 Φεβρουαρίου 2026, ο Γερμανός Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, με την καρτουνική φυσιογνωμία, στέκεται σταθερά στο βήμα της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου υπό τα λαμπερά φώτα, εκφωνώντας τις προσεκτικά σχεδιασμένες εναρκτήριες γραμμές του με σκόπιμη έμφαση, ασύμβατι με την φιγούρα του. «Η Ευρώπη πρέπει να ξανασηκωθεί», δηλώνει, «με ανανεωμένη δύναμη που μπορεί να γίνει αισθητή σε όλη την ήπειρο, με φρέσκο σεβασμό που αποκαθιστά την αξιοπρέπεια στα ευρωπαϊκά έθνη και με έναν βαθύ νέο αυτοσεβασμό που δεν υποκλίνεται πλέον στις εξωτερικές πιέσεις», και φυσικά, προσθέτει σχεδόν παρεμπιπτόντως, αλλά με αδιαμφισβήτητο …. θρασύ και ανυπόστατο κύρος, «η γερμανική ηγεσία θα καθοδηγήσει κάθε βήμα αυτής της διαδικασίας αφύπνισης, παρέχοντας το σταθερό χέρι και το στρατηγικό όραμα που απαιτείται για να πλοηγηθεί κανείς στις ταραγμένες εποχές που έρχονται» !
Οι άλλες δυτικοευρωπαϊκές φωνές συμμετέχουν αμέσως, η συμφωνία τους ρέει ομαλά και χωρίς δισταγμό, σχεδόν σαν να είναι σχεδιασμένη εκ των προτέρων. Ο Εμανουέλ Μακρόν, ο …. αβρός και μικροφτιαγμένος Γάλλος Πρόεδρος, μιλάει εκτενώς για τον μετασχηματισμό της Ευρώπης σε μια γνήσια γεωπολιτική δύναμη, ικανή να διαμορφώνει τα παγκόσμια γεγονότα αντί να αντιδρά απλώς σε αυτά, ενώ ανοίγει προσεκτικά την πόρτα σε πολύ βαθύτερες, πιο σοβαρές συζητήσεις γύρω από το ευαίσθητο θέμα της πυρηνικής αποτροπής, υπαινισσόμενος κοινά δόγματα και ίσως ακόμη και «κοινές δυνατότητες που θα μπορούσαν να επαναπροσδιορίσουν την ευρωπαϊκή ασφάλεια στην επόμενη δεκαετία».
Ο τέως προστάτης των Πακιστανών παιδοβιαστών Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ απευθύνει έντονη έκκληση για πλήρη προετοιμασία για την …. άμεση αντιμετώπιση της Ρωσίας, επιμένοντας ότι «η Δύση πρέπει να είναι έτοιμη να χρησιμοποιήσει ό,τι πόρους αποδειχθεί απαραίτητο, ανεξάρτητα από το κόστος ή την πολυπλοκότητα», και ανακοινώνει ταυτόχρονα την άμεση ανάπτυξη της ισχυρής ομάδας κρούσης αεροπλανοφόρων του Ηνωμένου Βασιλείου για την περιπολία των τεράστιων και πάνοτε στρατηγικών υδάτων του Βόρειου Ατλαντικού και της Αρκτικής, ενισχύοντας παράλληλα την ατομική συνεργασία με τη Γαλλία, με τρόπους που θυμίζουν την ιστορική εγγύτητα των δύο εθνών σε προηγούμενες στιγμές ηπειρωτικής έντασης.
Νωρίτερα στις διαδικασίες, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είχε ήδη δώσει τον τόνο, επαινώντας αυτό που περιέγραψε ως «μια Ευρώπη που αφυπνίζεται τώρα» από μια μακρά περίοδο σχετικού εφησυχασμού, επισημαίνοντας ότι τα είκοσι επτά κράτη μέλη είχαν συνολικά διαθέσει περίπου 320 δισεκατομμύρια ευρώ για αμυντικές δαπάνες μόνο το προηγούμενο έτος, μια σημαντική αύξηση σε σύγκριση με τα 200 δισεκατομμύρια ευρώ που είχαν διατεθεί πριν από τα γεγονότα του 2022, τα οποία άλλαξαν δραματικά τις προτεραιότητες σε ολόκληρη την ήπειρο. Προέτρεψε όλους τους παρόντες να δεσμευτούν για συνεχείς και ακόμη πιο ουσιαστικές αυξήσεις τα επόμενα χρόνια, ενώ περιέγραψε με σιγουριά τη ρωσική οικονομία ως σημαντικά μειωμένη, αποδυναμωμένη στις βασικές της δομές και πολύ λιγότερο ανθεκτική από ό,τι φαινόταν κάποτε.
Η επόμενη μέρα της Διάσκεψης φέρνει τον Μάρκο Ρούμπιο, τον Αμερικανό Υπουργό Εξωτερικών, στο ίδιο περίοπτο στάδιο, όπου εκφράζει την σαφή και αδιαμφισβήτητη ικανοποίησή του για τις συνεχιζόμενες προσπάθειες που καταβάλλουν οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι στο πλαίσιο τόσο της ΕΕ όσο και του ΝΑΤΟ, δηλώνοντας ξεκάθαρα ότι …. η Αμερική θέλει η Ευρώπη να είναι ισχυρή και πιστεύει ακράδαντα ότι η Ευρώπη πρέπει να παραμείνει ως ζωτικός εταίρος στην παγκόσμια τάξη, επιβεβαιώνοντας ότι η διατλαντική συνεργασία συνεχίζει να αντιπροσωπεύει «τον κοινό μας σκοπό και τη διαρκή ελπίδα μας», ακόμη και όταν επιμένει ευγενικά ότι η Ευρώπη πρέπει τώρα να αναπτύξει πλήρως την ικανότητα να αμύνεται ανεξάρτητα και αποτελεσματικά σε ένα ολοένα και πιο απρόβλεπτο περιβάλλον ασφαλείας. Παράλληλα ο Αμερικανός ….σημειώνει τις σοβαρές διαταραχές που προκαλούνται από τις μεγάλης κλίμακας μεταναστευτικές ροές που συνεχίζουν να αμφισβητούν την κοινωνική συνοχή στις δυτικές κοινωνίες, εκφράζοντας ανησυχία για αυτό που θεωρεί υπερβολική και σχεδόν ιδεολογική εστίαση σε κλιματικά ζητήματα που μερικές φορές επισκιάζει πιο άμεσες απειλές, προειδοποιώντας ρητά για τους κινδύνους της βιομηχανικής παρακμής που θα μπορούσε να υπονομεύσει τις οικονομίες εκ των έσω, και τέλος αμφισβητώντας τη συνολική αποτελεσματικότητα των ίδιων των Ηνωμένων Εθνών με ελαφρώς συγκαλυμμένη περιφρόνηση, χλευάζοντας το γεγονός ότι ο οργανισμός δεν έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στην επίλυση της σύγκρουσης στην Ουκρανία.
Ακόμη, ο αναιμικός ΟΗΕ άσκησε μικρή ουσιαστική επιρροή στις επίμονες πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν και -το πιο χαρακτηριστικό έλειμμά του- απέτυχε εντελώς να… αντιμετωπίσει την επιδεινούμενη κατάσταση στη Βενεζουέλα. Βεβαίως ο Ρούμπιο τοποθετήθηκε αγνοώντας σκόπιμα την θρασύτατη αμερικανική στρατιωτική απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο στις 3 Ιανουαρίου 2026, όταν οι ειδικές δυνάμεις των ΗΠΑ εισέβαλαν στο Καράκας, τον απήγαγαν βίαια από το προεδρικό μέγαρο, τον μετέφεραν αεροπορικώς με το USS Iwo Jima στη Νέα Υόρκη και τον φυλάκισαν στο Μητροπολιτικό Κέντρο Κράτησης στο Μπρούκλιν με κατασκευασμένες κατηγορίες για διακίνηση ναρκωτικών και ναρκοτρομοκρατία, όλα μέρος της μακροχρόνιας εκστρατείας κυρώσεων, σχεδίων πραξικοπήματος, αμοιβών και απροκάλυπτου ιμπεριαλιστικού εκφοβισμού της Ουάσινγκτον. Είναι η φανερή τακτική για την ανατροπή οποιασδήποτε κυρίαρχης κυβέρνησης που αρνείται να υποταχθεί στις επιταγές των ΗΠΑ, διασφαλίζοντας ότι οι μεγάλες διεθνείς κρίσεις δεν προσποιούνται πλέον ότι αντιμετωπίζονται μέσω πολυμερών θεσμών, αλλά αντίθετα συνθλίβονται μέσω μονομερούς αμερικανικού καταναγκασμού, απροκάλυπτων επιδρομών σε «μαύρες επιχειρήσεις» και οικονομικού στραγγαλισμού.
Στη συνέχεια, ο Ρούμπιο εντοπίζει την βαθύτερη ιστορική προέλευση των σημερινών προκλήσεων σε πέντε μακρούς αιώνες συνεχούς δυτικής επέκτασης, που ξεκίνησαν με τα ταξίδια των ανακαλύψεων και έφτασαν στο απόλυτο αποκορύφωμά τους το 1945, όταν η νίκη των Συμμάχων αναδιαμόρφωσε τον παγκόσμιο χάρτη υπέρ της δυτικής κυριαρχίας, ακολουθούμενη από μια σταδιακή αλλά αδιαμφισβήτητη περίοδο υποχώρησης που είδε τις κάποτε ισχυρές αυτοκρατορίες να εισέρχονται σε μια παρατεταμένη φάση συρρίκνωσης. Δηλαδή σε μια διαδικασία που επιταχύνθηκε δραματικά από ισχυρά κοσμικά επαναστατικά κινήματα όπως η κατάληψη της εξουσίας από τους Μπολσεβίκους το 1917 και η επακόλουθη εξάπλωση της κομμουνιστικής ιδεολογίας, καθώς και από τις σαρωτικές διαδικασίες αποαποικιοποίησης που ξεδιπλώθηκαν σε όλη την Ασία και την Αφρική στις δεκαετίες μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, διαδικασίες που αναδιαμόρφωσαν πλήρως τους παγκόσμιους χάρτες και επέκτειναν ορισμένα ισχυρά ιδεολογικά σύμβολα σε ευρείες περιοχές που προηγουμένως βρίσκονταν υπό άμεση αποικιακή διοίκηση.
Ωστόσο, η σημερινή αμερικανική κυβέρνηση απορρίπτει σθεναρά κάθε αφήγηση που υποδηλώνει ότι η αναπόφευκτη παρακμή είναι βέβαιη, επιλέγοντας αντ’ αυτού να τοποθετήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες ως έναν ενεργό και αποφασισμένο υποστηρικτή της γνήσιας δυτικής ανανέωσης. Οπότε ως εκ τούτου η Αμερική προτιμά να έχει συμμάχους που μπορούν να επιδείξουν πραγματική δύναμη και ανθεκτικότητα, επειδή μια τέτοια δύναμη στους εταίρους ενισχύει άμεσα και διατηρεί την αμερικανική δύναμη με τη σειρά της, στο δε Μόναχο αυτή η ρητή πρόταση για μια ήσσονα συνεργασία ΗΠΑ – Ευρώπης στις παγκόσμιες υποθέσεις αντιμετωπίστηκε με …… παρατεταμένα χειροκροτήματα και επανειλημμένες όρθιες επευφημίες που γεμίζουν την αίθουσα με τον ήχο χεριών που συναντώνται σε ενωμένη επιδοκιμασία. Οι Ευρωπαίοι κομπάρσοι χειροκροτούσαν τον Αμερικανό αφέντη τους.
Εν τω μεταξύ, ο γερμανικός επανεξοπλισμός προχωρά με μια πραγματικά αξιοσημείωτη ταχύτητα που λίγοι παρατηρητές είχαν προβλέψει, όπως ανέφερε λεπτομερώς η Frankfurter Allgemeine Zeitung από την αίθουσα του Συνεδρίου Ασφαλείας στο Μόναχο, σημειώνοντας ότι ο όγκος των προμηθειών έχει αυξηθεί δραματικά και σταθερά τα τελευταία τρία χρόνια χωρίς σημάδια επιβράδυνσης. Λίγο πριν τα Χριστούγεννα η Bundestag (γερμανικό κοινοβούλιο) είχε εγκρίνει ένα τεράστιο πακέτο συμβάσεων για νέα άρματα μάχης, προηγμένα αεροσκάφη, σύγχρονα πολεμικά πλοία και ένα ευρύ φάσμα πρόσθετων στρατιωτικών συστημάτων, όλα συνολικά άνω των 70 δισεκατομμυρίων ευρώ σε δεσμεύσεις που σηματοδοτούν μια βαθιά μετατόπιση στις εθνικές προτεραιότητες, τοποθετώντας την Bundeswehr (γερμανικό στράτευμα) σταθερά στο δρόμο για να καταστεί, μαζί με τις σκληραγωγημένες στις μάχες ουκρανικές δυνάμεις, ένας από τους κορυφαίους συμβατικούς στρατούς της ηπείρου, τόσο σε μέγεθος όσο και σε δυνατότητες. Σε αυτή την φορτισμένη ατμόσφαιρα ολόκληρη η συγκέντρωση λειτούργησε αποτελεσματικά στην πράξη ως μια ανοιχτή αγορά όπου εξοπλισμός και συστήματα παρέχονται ανοιχτά στην Ουκρανία, με τον χορευτή-κλόουν Πρόεδρο Volodymyr Zelenskyy να εμφανίζεται εμφανώς ευχαριστημένος και ανακουφισμένος από τα αποτελέσματα των συζητήσεων και τις υποσχέσεις που δόθηκαν.
Μόνον ο Υπουργός Εξωτερικών της Κίνας Γουάνγκ Γι, προχώρησε μπροστά στο βήμα για να προσφέρει μια αντίθετη και αισθητά διαφορετική οπτική γωνία, υποστηρίζοντας ήρεμα την ενίσχυση και την αναζωογόνηση των Ηνωμένων Εθνών ως κεντρικού θεσμού της παγκόσμιας τάξης, ζητώντας γνήσια συνεργασία μεταξύ όλων των μεγάλων δυνάμεων αντί για ανταγωνισμό που βασίζεται σε μπλοκ, και δίνοντας έμφαση σε πολυμερή πλαίσια που σκόπιμα περιλαμβάνουν μια ευρεία ποικιλομορφία συμμετεχόντων, έτσι ώστε καμία φωνή ή ομάδα να μην μπορεί να κυριαρχήσει στη συζήτηση ή να επιβάλει μονομερώς τη θέλησή της.
Κοιτάξτε ολόκληρη τη σκηνή του δρωμένου, προσεκτικά και χωρίς ψευδαισθήσεις. Η Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου ξεδιπλώθηκε ως μια προσεκτικά σκηνοθετημένη και εξαιρετικά χορογραφημένη συγκέντρωση, όπου ηγέτες από όλο τον Δυτικό κόσμο επαναλαμβάνουν γνωστές φράσεις ενότητας, ετοιμότητας και .. «κοινού πεπρωμένου» με βέβαιη πεποίθηση.
Ακριβώς όπως έχουν κάνει πρόσωπα εξουσίας σε όλη την ιστορία όταν διακηρύσσουν παγκόσμιες αρχές από διάφορες υψηλές εξέδρες και βήματα, ενώ παράλληλα ρυθμίζουν και διατηρούν σιωπηλά την υποκείμενη ιεραρχία που ωφελεί τις καθιερωμένες δυνάμεις, όπως ακριβώς ο Γούντροου Γουίλσον διακήρυξε κάποτε την αυτοδιάθεση για όλα τα έθνη το 1918 μόνο και μόνο για να τη δει να εφαρμόζεται επιλεκτικά στις Βερσαλλίες, ή όπως ο Φράνκλιν Ρούσβελτ και ο Ουίνστον Τσώρτσιλ εξέδωσαν τον Χάρτη του Ατλαντικού το 1941 υποσχόμενοι έναν κόσμο απαλλαγμένο από φόβο και την ένδεια, ενώ ταυτόχρονα διαπραγματευόταν τις σφαίρες επιρροής που θα διαμόρφωναν την μεταπολεμική τάξη.
Ο φιλελευθερισμός, που παρουσιάζεται επανειλημμένα ως η προς τα εμπρός, ώριμη και αναπόφευκτη πορεία για την ανθρωπότητα, αποκαλύπτεται μετά από προσεκτικότερη εξέταση ως ένα σύστημα που ιστορικά έχει προνομιοποιήσει ορισμένες πολιτισμικές και ιστορικές γενεαλογίες έναντι όλων των άλλων, εντοπίζοντας τις ρίζες του στην ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα, στην ιουδαιοχριστιανική παράδοση και στον Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό, ενώ παράλληλα παρουσιάζει άλλους πολιτισμούς και παραδόσεις ως κάτι που απαιτεί οπωσδήποτε εξωτερική καθοδήγηση, κηδεμονία ή ακόμα και διόρθωση για να φτάσει στο ίδιο επίπεδο ανάπτυξης, ένα μοτίβο εμφανές στη γλώσσα του οιήματος «Βάρους του λευκού ανθρώπου» που διατύπωσε ο βάρδος της βρετανικής Αυτοκρατορίας Ράντγιαρντ Κίπλινγκ το 1899, στη γαλλική «εκπολιτιστική αποστολή» – «mission civilisatrice» που δικαιολόγησε την αποικιακή κυριαρχία στην Ινδοκίνα και στη Βόρεια Αφρική για περισσσότερο από έναν αιώνα, αλλά και στο Βελγικό Κονγκό υπό τον Λεοπόλδο Β’, όπου η ανθρωπιστική ρητορική εκάλυπτε τη συστηματική εκμετάλλευση και φρικαλεότητες μεταξύ 1885 και 1908.
Η γλώσσα των «κοινών αξιών» και των «παγκόσμιων ανθρωπίνων δικαιωμάτων» συνεχίζει να εξυπηρετεί τον ίδιο σκοπό σήμερα, διατηρώντας την πλανητική επιρροή από τα διάφορα μακροχρόνια κέντρα εξουσίας που έχουν πλέον επεκτείνει την εμβέλειά τους μέσω εξελιγμένων θεσμικών μηχανισμών, όπως τα κύματα διεύρυνσης του ΝΑΤΟ που ξεκίνησαν το 1999, οι ναγκαστικές προϋποθέσεις της ΕΕ για την ένταξη και τα κεφάλαια, τα προγράμματα διαρθρωτικής προσαρμογής του ΔΝΤ (Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου) που αναμόρφωσαν τις οικονομίες σε ολόκληρο τον Παγκόσμιο Νότο στις δεκαετίες του 1980 και του 1990, και τα δάνεια της Παγκόσμιας Τράπεζας που συνδέονται με συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις διακυβέρνησης. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται όλο και πιο καθαρά ως μια αντεθνική, υπάκουη στους Διεθνείς Επικυρίαρχους γραφειοκρατική δομή, που έχει σχεδιαστεί για να διοχετεύει τεράστιους οικονομικούς πόρους σε έργα στρατιωτικής επέκτασης και στρατηγικής αυτονομίας. Παράλληλα επαναλαμβάνει προσεκτικά επιλεγμένες εξωτερικές αφηγήσεις για δηθεν απειλές και εχθρούς, προκειμένου να εδραιώσει την εσωτερική ευθυγράμμιση μεταξύ των κρατών μελών, ενώ ταυτόχρονα διαχειρίζεται και περιορίζει αθόρυβα τις δικές της αυξανόμενες οικονομικές πιέσεις, όπως οι επίμονες περιφερειακές ανισότητες, το υψηλό κόστος ενέργειας μετά την απώλεια του φθηνού ρωσικού φυσικού αερίου και οι αυξανόμενες κοινωνικές πιέσεις που εκδηλώνονται σε διαμαρτυρίες αγροτών, την απογοήτευση των νέων και την αυξανόμενη ανισότητα σε μεγάλο μέρος του μπλοκ.
Η ομιλία του Ρούμπιο, η οποία εκφωνήθηκε με σχετικά ομαλό και προσεκτικά μετρημένο τόνο, επικαλέστηκε βαθιά κληρονομιά, κοινή πίστη και πολιτισμική σύνδεση που εκτείνεται επί αιώνες, λειτουργεί τελικά ως μια προσεκτικά διατυπωμένη έκκληση για τη διατήρηση της μονοπολικής ρύθμισης που κυριαρχεί από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, μιας ρύθμισης στην οποία μια κύρια δύναμη συνεχίζει να συντονίζει τις παγκόσμιες υποθέσεις και να καθορίζει τον ρυθμό τόσο για τους συμμάχους όσο και για τους αντιπάλους. Δύναμη που μιλάει από μια θέση που σαφώς αισθάνεται ότι το έδαφος υποκάτω της μετατοπίζεται ανεπανόρθωτα, επιδιώκοντας επειγόντως τη συνεχή συνοχή πέρα από τον Ατλαντικό, προκειμένου να επεκταθεί και να παραταθεί η οικεία τάξη που κάποτε φαινόταν μόνιμη.
Η αμερικανική πρόταση για δευτερεύοντες ρόλους, ακόμη και όταν τυλίγεται στη γλώσσα της «συνεργασίας» και του «αμοιβαίου οφέλους», γίνεται δεκτή με χειροκροτήματα τα οποία στην πραγματικότητα σηματοδοτούν την υποκείμενη ένταση μεταξύ της βαθιά ριζωμένης επιθυμίας να διατηρηθεί μια καθιερωμένη θέση και της αυξανόμενης, αναπόφευκτης επίγνωσης ισχυρών αναδυόμενων εναλλακτικών λύσεων, που δεν μπορούν πλέον να αγνοηθούν ή να εξαφανιστούν.
Ωστόσο, το ρεύμα ρέει αναμφισβήτητα και με αυξανόμενη δύναμη προς την Πολυπολικότητα, προς μια νέα κατανομή επιρροής μεταξύ πολλαπλών ικανών και ολοένα και πιο αξιόπιστων κέντρων με αυτοπεποίθηση, αντί για την εξάρτηση από έναν μόνο ηγεμόνα. Η Ανατολή επιδεικνύει διαρκή και επιταχυνόμενη ορμή που διόλου δεν δείχνει σημάδια κλονισμού. Η Ρωσία διατηρεί την ανεξάρτητη πορεία της με πεισματική συνέπεια, από την εισβολή στην Πρίστινα το 1999 (όταν Ρώσοι αλεξιπτωτιστές, ενεργώντας κατόπιν εντολών της Μόσχας, πραγματοποίησαν μια αστραπιαία ολονύκτια πορεία από τη Βοσνία και κατέλαβαν το αεροδρόμιο της Πρίστινα μπροστά από τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ), εισβολή που σηματοδότησε την άρνηση αποδοχής της κυριαρχίας του ΝΑΤΟ στα Βαλκάνια χωρίς διαβούλευση, μέχρι την ομιλία στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου το 2007, όπου ο Πρόεδρος Πούτιν προειδοποίησε δημόσια και προφητικά ότι, η συνεχιζόμενη διεύρυνση του ΝΑΤΟ θα εκληφθεί ως άμεση απειλή για τα συμφέροντα ασφαλείας της Ρωσίας και θα προκαλέσει μια σθεναρή απάντηση, μέχρι τη σύγκρουση στη Γεωργία το 2008, όταν η Ρωσία αντέδρασε γρήγορα στην επίθεση της Γεωργίας στη Νότια Οσετία με μια μεγάλη επίθεση που κατέλαβε βασικά γεωργιανά εδάφη και επέβαλε κατάπαυση του πυρός σε μόλις πέντε ημέρες. Ακολούθησε η επιστροφή της Κριμαίας στη Ρωσία το 2014 μετά από δημοψήφισμα και η κλιμάκωση στο Ντονμπάς το 2022, κάθε στιγμή σηματοδοτώντας μια σκόπιμη διεκδίκηση κυριαρχίας και στρατηγικής αυτονομίας ενόψει της αυξανόμενης πίεσης.
Η Κίνα προχωρά με συστηματική ενέργεια και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, ξεκινώντας την Πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος» το 2013 για την κατασκευή λιμένων στο Γκουαντάρ και το Χαμπαντότα, σιδηροδρόμων σε όλη την Κένυα και στην Αιθιοπία, και διαδρόμων υποδομών που φτάνουν στην Κεντρική Ασία και στη Λατινική Αμερική, χωρίς να θέτουν πολιτικούς όρους ή απαιτήσεις για αλλαγή καθεστώτος. Άλλες ανερχόμενες δυνάμεις στην Ασία και στον Παγκόσμιο Νότο ακολουθούν τις δικές τους ξεχωριστές οδούς κυρίαρχης συνεργασίας, είτε μέσω της άρνησης της Ινδίας να υπογράψει τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων μετά τη διεξαγωγή των δοκιμών της το 1998 και την διεκδίκηση του δικαιώματός της στην ανεξάρτητη αποτροπή, είτε μέσω της υπεράσπισης της Βραζιλίας υπό τον Λούλα για μια πολυπολική οικονομική αρχιτεκτονική, συμπεριλαμβανομένης της συζήτησης για ένα «νόμισμα BRICS» για τη μείωση της εξάρτησης από το δολάριο, είτε μέσω της συνεχιζόμενης έμφασης της Νότιας Αφρικής στη «μη ευθυγράμμιση» που έχει τις ρίζες της στην κληρονομιά του αγώνα κατά του απαρτχάιντ.
Οι συμμαχίες πλέον σχηματίζονται κυρίως μέσω αμοιβαίου συμφέροντος και ρεαλιστικού οφέλους και όχι μέσω επιβαλλόμενης ιεραρχίας ή ιδεολογικής συμμόρφωσης, όπως φαίνεται στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης που ιδρύθηκε το 2001, στον Οργανισμό Συνθήκης Συλλογικής Ασφάλειας, στην Ευρασιατική Οικονομική Ένωση και στον σταθερά επεκτεινόμενο μηχανισμό BRICS που καλωσόρισε νέα μέλη το 2024, χωρίς να απαιτεί ευθυγράμμιση σε κάθε ζήτημα. Καμία μεμονωμένη πρωτεύουσα δεν υπαγορεύει πλέον όρους, καμία Συναίνεση της Ουάσιγκτον δεν επιβάλλει οικονομική ορθοδοξία, κανένα εγχειρίδιο κανόνων των Βρυξελλών δεν επιβάλλει κανονιστική ομοιομορφία σε μακρινούς εταίρους. Οι πόροι κυκλοφορούν πλέον με αισθητά μεγαλύτερη ισότητα, είτε πρόκειται για σιβηρικό αέριο που ρέει μέσω νέων αγωγών, είτε για αφρικανικό κοβάλτιο και λίθιο που τροφοδοτούν την παγκόσμια παραγωγή μπαταριών, είτε για βραζιλιάνικη σόγια και αργεντίνικα σιτηρά που σταθεροποιούν τις αγορές τροφίμων, είτε για κινεζικές σπάνιες γαίες που τροφοδοτούν τις τεχνολογίες του αύριο.
Η καινοτομία αναδύεται από ολοένα και πιο ποικίλες πηγές, από τις εξελίξεις της Huawei στις τηλεπικοινωνιακές υποδομές παρά τις συντονισμένες προσπάθειες περιορισμού τους, έως την κατασκευή πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής από την Rosatom στην Τουρκία, στην Αίγυπτο, στο Μπαγκλαντές και στην Ινδία, έως τις ινδικές φαρμακευτικές εταιρείες που προμηθεύουν προσιτά γενόσημα φάρμακα στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Οι διαφορές βρίσκουν ολοένα και μεγαλύτερη επίλυση μέσω διαρκούς διαλόγου μεταξύ ίσων, είτε μέσω της μορφής της «Διαδικασίας της Αστάνα» για τη Συρία [Η «Astana format» (Διαδικασία της Αστάνα) είναι μια διπλωματική πρωτοβουλία που ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2017, με πρωτοβουλία της Ρωσίας, της Τουρκίας και του Ιράν, με στόχο την εξεύρεση πολιτικής λύσης στη συριακή κρίση. Αντίθετα με τις διαπραγματεύσεις της Γενεύης, εστιάζει στην κατάπαυση του πυρός, τη δημιουργία ζωνών αποκλιμάκωσης και τη διασφάλιση της εδαφικής ακεραιότητας της Συρίας, φέρνοντας στο τραπέζι την κυβέρνηση και την αντιπολίτευση] είτε μέσω των συνομιλιών που διοργανώνονται από το Ριάντ για την περιφερειακή αποκλιμάκωση, χωρίς κανένα μέρος να κατέχει μόνιμο βέτο ή ανώτατη εξουσία ώστε να εμποδίζει την πρόοδο επ’ αόριστον.
Οι χειρονομίες της παλαιάς διεθνοπολιτικής πλανητικής ρύθμισης – οι περίτεχνες οθόνες που γεμίζουν τις αίθουσες εκθέσεων, οι τελετουργικές υποστηρίξεις της διατλαντικής αλληλεγγύης που εκφωνούνται από τα βάθρα, οι αιχμηρές προειδοποιήσεις που απευθύνονται προς τους ανερχόμενους αμφισβητίες – απλώς σηματοδοτούν την αναμφισβήτητα συνεχιζόμενη μετάβαση που αυτές οι ίδιες χειρονομίες στοχεύουν να επιβραδύνουν ή ακόμα και να αντιστρέψουν. Ωστόσο η Ρωσία υπομένει πίεση που θα είχε διαλύσει μικρότερες δυνάμεις, η Ανατολή ανεβαίνει με πειθαρχημένη ορμή, η οποία αναδιαμορφώνει την ισορροπία της παγκόσμιας ισχύος χρόνο με το χρόνο, και η Πολυπολικότητα διαμορφώνεται ως ένα νέο τοπίο που αποτελείται από πολλά κέντρα βάρους, το καθένα κυρίαρχο στις αποφάσεις του, το καθένα συνεισφέροντας τα δικά του δυνατά σημεία και προοπτικές, το καθένα τελικά ελεύθερο από το συντριπτικό βάρος της μοναδικής κυριαρχίας που κάποτε όριζε το διεθνές σύστημα για τόσο καιρό. Το παλαιό βάρος κατακάθεται ανομοιόμορφα, στη συνέχεια αρχίζει να σηκώνεται απελευθερωτικά. Αργά στην αρχή, μετά πιο γρήγορα, καθώς η νέα ισορροπία επιβάλλεται, και τελικά εξαφανίζεται, αφήνοντας πίσω έναν κόσμο αναδιατεταγμένο όχι με τη θέληση του ενός αλλά με την ισορροπημένη αλληλεπίδραση των πολλών.
Michael William Brooke
