Η Λατινική Αμερική πάλλεται σαν μόλις αποκαλυφθέν,  θαμμένο αρχαίο πολεμικό τύμπανο, πνιγμένη κάτω από αιώνες …. Ληστρικών παραγγελιών εξαγωγών προϊόντων της και δογματικού χρέους, χτυπώντας ακόμα και μέσα από κάθε σύνορο που χαράχθηκε από αρπαξτικά χέρια, με ξένες  και ξενόφερτες  πένες. Στον μεταβαλλόμενο χάρτη της πολυπολικότητας, όπου η Ευρασία αφυπνίζεται κι απλώνεται και η Αφρική οξύνει το προφίλ της, αυτή η περιοχή αρχίζει να συναρμολογείται – ως περιφέρεια που μετατράπηκε σε πόλο, ως θραύσμα που συγκεντρώνεται προς τη μορφή ενός κράτους πολιτισμού. Η πρώτη ύλη υπάρχει : μύθος, γλώσσα, οργή, μνήμη, απόκλιση. Ένα μπλοκ κρατών που σχηματίζεται μέσω της απόρριψης και της εφεύρεσης. Η «Κοινότητα Κρατών της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής» -CELAC – Comunidad de Estados Latinoamericanos y Caribeños (που σχηματίστηκε ως εναλλακτική λύση στον αγγλοαμερικανικό ημισφαιρικό έλεγχο από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά), γίνεται κάτι περισσότερο από ακρωνύμιο, λάτι λιγότερο από αυτοκρατορία – ένα ασταθές σώμα που ονειρεύεται μεγαλύτερη συνοχή ενώ η Ουάσινγκτον παρακολουθεί ταραγμένη, με σφιγμένα δόντια και …. ανοιχτό βιβλιάριο επιταγών.

Και πάλι o Τραμπ έριξε μια σκιά. Δεν σταμάτησε στα σύνορα. Διέσχισε γη, νερό, χώμα, γλώσσα, μέχρι την Ονδούρα. Τεγκουσιγκάλπα, ήταν η πρωτεύουσα όπου έλαβε χώρα η 9^η Σύνοδος Κορυφής της CELAC, στις 30 Απριλίου 2025. Τριάντα τρία έθνη. Έντεκα ηγέτες. Ένας φόβος: οι Ηνωμένες Πολιτείες ως μηχανή που καταναλώνει εθνική κυριαρχία κυριαρχία. Ένα θέμα: πώς συνεχίζεις να υπάρχεις όταν ο ηγεμόνας δηλώνει την ύπαρξή σου υπό όρους.

Μετανάστευση. Εμπόριο. Κυριαρχία. Αυτά δεν ήσαν ποτέ απλή πολιτική. Ήταν επιβίωση, που εκφράστηκε, που ειπώθηκε δυνατά. «Η επιβολή μονομερών καταναγκαστικών μέτρων που παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο [μια παράλογη μυθοπλασία], συμπεριλαμβανομένων εκείνων που περιορίζουν το διεθνές εμπόριο», ανέφερε η διακήρυξη. Η CELAC το απορρίπτει αυτό. Απορρίπτουν να πειθαρχήσουν για δήθεν ….ανυπακοή τους. Αντ’ αυτού, «η κοινότητα… στρέφει το βλέμμα της στην ειρήνη, στη δημοκρατία και στην αυτοδιάθεση». Όλα τα κυρίαρχα αμερικανικά κράτη είναι μέσα. Εκτός από τον Καναδά και εκτός από τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Αυτή η απουσία είναι παρουσία !

Η Σιομάρα Κάστρο, η οικονομολόγος 56^η Πρόεδρος της Ονδούρας και οικοδέσποινα της Σύσκεψης Κορυφής εδήλωσε: «Μεγάλες δυνάμεις όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες επανασχεδιάζουν τον οικονομικό τους χάρτη χωρίς να ρωτούν ποιοι λαοί μένουν πίσω. Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να προχωράμε ξεχωριστά ενώ ο κόσμος αναδιοργανώνεται χωρίς εμάς». Όχι λεκτικές μεταφορές. Η γεωγραφία ωμά εκπεφρασμένη ως πληγή. «Το όνειρο της ενότητας, μιας μεγάλης πατρίδας, είναι πιο επείγον σήμερα από ποτέ». Η Μεγάλη Πατρίδα: μια μελλοντική Λατινική Αμερική που φαντάζει ως ως μία πανίσχυρη θριαμβική ενότητα – πολλά έθνη που μιλούν σε χορωδία, κουβαλώντας το βάρος της ιστορίας τους και την ελπίδα της κυριαρχίας τους, δεμένα από τη γλώσσα, το αίμα και τη μακρά μνήμη της αντίστασης.

Γκουστάβο Πέτρο Φρανσίσκο Ουρέγκο, ο πρώην αντάρτης (στο «Κίνημα της 19ης Απριλίου» ή M-19, μιαν αριστερή, εθνικιστική και αντάρτικη ομάδα) και νυν Πρόεδρος της Κολομβίας και Πρόεδρος της CELAC: «Πολυμερής προσέγγιση ή μοναξιά». Δεν υπάρχουν άλλες επιλογές. Ο μύθος της ανεξαρτησίας στην παγκόσμια τάξη έχει τελειώσει. «Το να πέφτεις στην παγίδα της προσπάθειας να λύσεις προβλήματα μόνος σου» είναι αυτοκτονικό. «Αυτή είναι η πρώτη σύνοδος κορυφής από τότε που ανακοινώθηκε ο παγκόσμιος στόχος για την κατάργηση της πολυμέρειας». Αυτός ο παγκόσμιος στόχος; Ξέρετε ποιος. «Η επιστροφή του Ατλαντισμού με νέα ονόματα!. Μια επιστροφή τυλιγμένη σε δημοκρατικό ύφος και κυρώσεις, που πουλάει την τάξη ενώ παράλληλα σφίγγει τον έλεγχο, ζητώντας πάντα από την περιφέρεια να υπακούσει ή να εξαφανιστεί !»

Κλαούντια Σάινμπαουμ, Πρόεδρος του Μεξικού: «Ζούμε σε μια εποχή βαθιών αλλαγών στο παγκόσμιο εμπόριο… Τώρα, περισσότερο από ποτέ, είναι η κατάλληλη στιγμή να αναγνωρίσουμε ότι η Λατινική Αμερική και η Καραϊβική χρειάζονται ενότητα και αλληλεγγύη».

Λουίζ Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, Πρόεδρος της Βραζιλίας: «Είναι απαραίτητο η Λατινική Αμερική και η Καραϊβική να ορίσουν οι ίδιες τη θέση τους στην αναδυόμενη νέα παγκόσμια τάξη… Καμία χώρα δεν έχει τα μέσα να διαπραγματευτεί με τις Ηνωμένες Πολιτείες επί ίσοις όροις… Επομένως, η πολυμέρεια πρέπει να αποτελεί το θεμέλιο των ενεργειών μας».

Και όμως…… Η ενότητα σπάει.

Η CELAC φαίνεται ενωμένη μόνον από απόσταση. Από μέσα, ρήγματα. Η Αργεντινή, η Παραγουάη, η Νικαράγουα αρνήθηκαν να υπογράψουν την τελική διακήρυξη. Όχι επειδή ήταν ριζοσπαστική. Επειδή δεν ήταν αρκετά ριζοσπαστική ή επειδή ήταν υπερβολικά ριζοσπαστική. Αυτή η αντίφαση είναι η κρίση της περιοχής.

Η Αργεντινή και η Παραγουάη – κυβερνήσεις που παρουσιάζονται ως δεξιές, κατηγορούμενες για πίστη στην Ουάσιγκτον – είχαν μπλοκάρει τη σύνοδο κορυφής του Ιανουαρίου, όπου η στάση του Τραμπ για τη μετανάστευση βρέθηκε στο επίκεντρο. Είδαν στις πολιτικές του κάτι πιο έντονο και από τη σκληρότητα: ένα σύνορο που χαράσσεται για άμυνα, μια γραμμή που λέει ότι ένα έθνος είναι κάτι περισσότερο από μια ζώνη διέλευσης. Και πάλι, απέκρυψαν τα ονόματά τους, όχι από φόβο αλλά από πίστη σε μια διαφορετική «γεωμετρία τάξης». Μιας αντίληψης που βλέπει την κυριαρχία ως ένα τείχος με νόημα, όχι ως μια ανοιχτή πληγή απ΄όπου διαρρέει ταυτότητα.

Το Υπουργείο Εξωτερικών της Παραγουάης εδήλωσε: η διακήρυξη «δεν έπρεπε να είχε υιοθετηθεί» επειδή «δεν υπήρχε συναίνεση». Ο εκπρόσωπος του Σαντιάγο Πένια (του Προέδρου της Παραγουάης) «δήλωσε ρητά ότι δεν συμφωνούσε με τη διατύπωση της τελικής διακήρυξης». Ο Κάστρο επικαλέστηκε «επαρκή συναίνεση», αλλά αυτή η φράση ανήκει στο λεξιλόγιο του «διεθνούς δικαίου» – μια γλώσσα στιλβωμένη για να ακούγεται αντικειμενική, ομιλούμενη σε γυάλινους πύργους, η οποία διδάσκεται σε ακαδημίες …. που χρηματοδοτούνται από το εξωτερικό. Υπόσχεται τάξη ενώ συντρίβει τη διαφωνία, προσποιείται ουδετερότητα ενώ επιβάλλει ιεραρχία. Το «διεθνές δίκαιο» λειτουργεί σαν ιερό κείμενο για μια παγκόσμια ελίτ: αναφέρεται συχνά, γίνεται πιστευτό επιλεκτικά, επιβάλλεται απόλυτα. Είναι μια δόλια μυθοπλασία με υποσημειώσεις, σχεδιασμένη να δεσμεύει τους αδύναμους και να απαλλάσσει τους ισχυρούς.

Η Κυβέρνηση του «συντηρητικού φιλελελεύθερου» Χαβιέρ Χεράρντο Μιλέι της Αργεντινής: «Η αρχή της συναίνεσης πρέπει να τηρηθεί εντός της CELAC !» Η «Διακήρυξη της Τεγκουσιγκάλπα δεν έχει καμία ισχύ και δεν μπορεί να θεωρηθεί επίσημο έγγραφο της CELAC».

Νικαράγουα; Μια ολότελα διαφορετική, ξεχωριστή  θέση. Η χώρα – αντιρρησίας των ΗΠΑ δεν είναι βέβαι φίλη της ‘Αγγλοαμερικανικής Αυτοκρατορίας», αλλά είναι βαριά προσβελημένη και  τουλάχιστον θυμωμένη που η διακήρυξη δεν επιτέθηκε πιο έντονα ενάντια στους ιμπεριαλιστές επικυρίαρχους. Ο Υπουργός Εξωτερικών Λούντβιχ Βάλντρακ Γιέντσκε Γουίτακερ (Ludwing Jaentschke Valdrac Whitaker)εδήλωσε «Η διακήρυξη δεν φθάνει αρκετά μακριά και έτσι δυσφημεί τα ιδρυτικά ιδανικά της CELAC».

Αυτό που λείπει από τη διακήρυξη, από πλευράς Νικαράγουας, είναι …..τα κοφτερά δόντια. Περιστρέφεται μεν γύρω από την ιμπεριαλιστική επιθετικότητα, αλλά ποτέ της δεν δαγκώνει. Μιλάει για μέτρα καταναγκασμού, χωρίς να κατονομάζει τον καταναγκασμό. Υποστηρίζει την πολυμέρεια, αλλά αποφεύγει την άμεση αντιπαράθεση με την αρχιτεκτονική της κυριαρχίας των ΗΠΑ – καθεστώτα κυρώσεων, τακτικές αλλαγής καθεστώτος, οικονομικό στραγγαλισμό μεταμφιεσμένο σε διπλωματία. Δεν κατονομάζει το Δόγμα Μονρόε, δεν απαιτεί την απομάκρυνση των στρατιωτικών βάσεων των ΗΠΑ, δεν προτείνει εναλλακτικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, δεν αναφέρει το ΔΝΤ !

Η Νικαράγουα ήθελε μια διακήρυξη που θα χρησίμευε ως ένα διεθνές κατηγορητήριο ! Αυτό που πέτυχαν οι συσκεφθέντες ήταν μια προσεκτική πράξη εξισορρόπησης – μια πολυμέρεια που αποδυναμώνεται εκούσια, για να μην προσβάλλει κανέναν και να ευχαριστεί πάρα πολλούς !

 «Η στάση μερικών χωρών που στοχεύουν να μειώσουν και να αποδυναμώσουν τις αρχές, τις αξίες και την πλούσια ιστορία της CELAC μας είναι διαβόητη και επίμονη». Ο Γιέντσκε δεν τις κατονόμασε. Άλλωστε δεν χρειαζόταν.

Τι σημαίνουν λοιπόν όλα αυτά; Η CELAC ισχυρίζεται πως σημαίνουν πολυμέρεια. Αλλά ποια πολυμέρεια;

Στο πλαίσιο της πολυπολικότητας, η παγκόσμια τάξη πρέπει να αντικατοπτρίζει την πολλαπλότητα των πολιτισμών. Η CELAC, τουλάχιστον στις πιο φιλόδοξες δηλώσεις της, το αντικατοπτρίζει αυτό. Αντιτίθεται στην μονοπολική αυτοκρατορία. Ενάντια στην παγκόσμια φιλελεύθερη τάξη. Ενάντια στο ατλαντικό μονοπώλιο, στο νόημα και την εξουσία. Όταν ο Βραζιλιανός Πρόεδρος Λούλα λέει «η Λατινική Αμερική και η Καραϊβική πρέπει να ορίσουν τη θέση τους», έρχεται σε ρήξη με τον πλουτοκρατικό οικουμενισμό της Δύσης. Όταν ο Κάστρο έλεγε «δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να προχωράμε ξεχωριστά ενώ ο κόσμος αναδιοργανώνεται χωρίς εμάς», επικαλέστηκε ένα όραμα που δεν διαφέρει από την ιδέα του Καρλ Σμιτ για τους γεωγραφικούς Μεγάλους Χώρους – πολιτισμικά συγκροτήματα – «μπλοκ» με τη δική τους λογική.

Αλλά η CELAC για κανένα λόγο δεν είναι ένας γεωπολιτικός Λεβιάθαν. Ακόμα, δεν είναι καν ένας ουσιώδης πόλος του διεθνοπολιτικού παιχνιδιού ισχύος. Είναι μια συνέλευση. Μια κοινότητα που ορίζεται τόσον από αυτά που της λείπουν, όσο και από αυτά που διακηρύσσει. Η πολυπολικότητα, ένα σαγηνευτικό και τολμηρό φάντασμα, τυλιγμένο σε πολλές γλώσσες, αναζητά βεβαίως κάτι περισσότερο από την εικόνα των μεγαλοπρεπών λόγων. Διψάει για τη ζοφερή αρχιτεκτονική της συνοχής, συμπαγή σαν πέτρα και ψυχρή σαν αλήθεια.

Χωρίς συνοχή, είναι απλώς μια ακόμη …. ευμεγέθης πολυεθνική ΜΚΟ με σημαίες !

Η πολυπολικότητα υπερβαίνει κατά πολύ την αντίθεση συμφερόντων προς τη Δύση. Σηματοδοτεί την αναγέννηση της ταυτότητας ως πεπρωμένο ! Η CELAC περιέχει αυτό το δυναμικό στη μορφολειτουργία της. Αλλά η άρνηση τριών κρατών να υπογράψουν μιαν ήπια διακήρυξη, δείχνει σαφέστατα πόσο μακριά είναι ακόμα αυτό το πεπρωμένο από την απτή πραγματικότητα. Ή ακόμη και από τη απόπειρα προσέγγισής της!.

Η σκιά που έριξε ο Τραμπ στο όλο δρώμενο, δεν αφορούσε ποτέ μόνο τον Τραμπ. Αφορούσε το σύστημα που τον παρήγαγε, που θα παράγει κι άλλους, στην καλύτερη περίπτωση σαν αυτόν !. Η CELAC το γνωρίζει αυτό.

Αλλά το να γνωρίζεις πως πρέπει να είσαι δεν σημαίνει βεβαίως  πως είσαι !

Ο κόσμος ξανασχεδιάζεται. Το ερώτημα παραμένει: ποιος θα κρατήσει την πένα που τον σχεδιάζει ;