Μια αδέσμευτη λεπίδα σ’ ένα κόσμο πολλών θρόνων και περισσότερων βασιλέων
Ο Κόναν ο Βάρβαρος είναι ένας ξακουστός φανταστικός λογοτεχνικός χαρακτήρας, ο οποίος συσχετίζεται με την ηρωική φαντασία (γνωστός και ως Κόναν ο Κιμέριος, από το όνομα της πατρίδας του, της Κιμερίας. Οι Κιμμέριοι ήταν αρχαίος ινδοευρωπαϊκός λαός εγκατεστημένος στη στέππα της Κριμαίας και των περιοχών γύρω από την Αζοφική θάλασσα, στη σημερινή Ουκρανία. Θεωρείται ότι διέσχισαν τον Καύκασο περί τον 8ο -7ο αιώνα π.Χ., συγκρούστηκαν με τους Ασσύριους στη βορειοδυτική Περσία και κατέλυσαν το Φρυγικό και το Λυδικό Βασίλειο στη Μικρά Ασία. Ήσαν ατρόμητοι πολεμιστές και οι Αρχαίοι Έλληνες του αποκαλούσαν «οβριμοεργείς» δηλαδή σφοδρά βίαιους). Ο Κόναν δημιουργήθηκε το 1932 από τον Τεξανό Αμερικανό ποιητή και συγγραφέα της ηρωικής και της επιστημονικής φαντασίας Ρόμπερτ Έρβιν Χάουαρντ (1906-1936), μέσω μιας σειράς διηγημάτων φαντασίας τα οποία πούλησε στο περιοδικό «Παράξενες Ιστορίες» / «Weird Tales που κατέστησαν γνωστό τον ήρωά του. Από το 1933 ως το 1936 ο πολυτάλαντος συγγραφέας και ερασιτέχνης πυγμάχος (μετέπειτα αυτόχειρας), έγραψε δεκαεπτά διηγήματα με τον βάρβαρο πρωταγωνιστή.
Κατά το αφήγημα ο Κόναν γεννήθηκε σε ένα χωριό της Κιμερίας κατά την διάρκεια μιας μάχης και είναι γιός σιδερά. Από μικρός ξεχώριζε για τις μαχητικές ικανότητες του και σε ηλικία 17 ετών εγκαταλείπει την Κιμερία και ξεκινά να περιπλανιέται στον κόσμο του Υβορείου Αιώνα, ζώντας πάμπολλες περιπέτειες και πολεμώντας μάγους και τέρατα. Ο Υβόρειος Αιώνας είναι ένα φανταστικό προϊστορικό πλαίσιο που δημιουργήθηκε από τον Αμερικανό συγγραφέα Ρόμπερτ Ε. Χάουαρντ, κυρίως για τις ιστορίες του με τον Κόναν τον Βάρβαρο. Είναι μια εποχή που τοποθετείται χρονικά μεταξύ της βύθισης της Ατλαντίδας και της έναρξης της καταγεγραμμένης ιστορίας, άγνωστη στους σύγχρονους μελετητές. [Ο Χάουαρντ έγραψε ένα δοκίμιο με τίτλο «Ο Υβόρειος Αιώνας» για να δώσει συνοχή στο φανταστικό του σύμπαν. Στο δοκίμιο, περιγράφει την ιστορία, τις φυλές και τους λαούς αυτής της εποχής. Η γεωγραφία του Υβόρειου Αιώνα είναι φανταστική, με ξηρές θάλασσες και διαφορετικές διαδρομές ποταμών. Ο χάρτης του Χάουαρντ δείχνει μια ξηρή Μεσόγειο και μια μεγάλη λίμνη που ονομάζεται Θάλασσα του Βιλάγιετ. Στο τέλος του Υβόρειου Αιώνα, η εποχή αυτή μετατρέπεται σε περιοχές αναγνωρίσιμες στην ιστορία. Το όνομα «Υβόρειος» προέρχεται από την ελληνική έννοια της «Υπερβορείας», μια μυθική περιοχή πέρα από τον Βόρειο Πόλο, γης του Θεού Απόλλωνα.]
Ο Κόναν στα χρόνια των περιπλανήσεων του υπήρξε μέγας τυχοδιώκτης, επιδρομέας, παράνομος, κλέφτης, δολοφόνος, μισθοφόρος και πειρατής στις θάλασσες του νότου, (όπου και πήρε και το όνομα Άμρα που σημαίνει στις νότιες γλώσσες λιοντάρι). Παρ’ όλα αυτά ο Κόναν ακολουθεί πιστά τον δικό του κώδικα τιμής και ποτέ δεν καταπιέζει αθώους. Με την πάροδο των χρόνων ο Κόναν άρχισε να έχει υψηλότερες φιλοδοξίες και να διοικεί μεγάλον αριθμό ανδρών ώστε να πετύχει τους σκοπούς του. Τελικά γύρω στα 40 του καταφέρνει να γίνει βασιλιάς στην Ακιλόνια, το μεγαλύτερο από τα Yβορειανά βασίλεια. Υπήρξε ικανός βασιλιάς και κατάφερε να υπερασπιστεί το βασίλειo και τον λαό του από τους εχθρούς που καραδοκούσαν. Παράλληλα νυμφεύθηκε την Ζηνοβία, μια τέως σκλάβα και απέκτησαν παιδιά. Μετά τα 60 του χρόνια ο ατρόμητος Κόναν άφησε τον θρόνο στον γιό του Κόναν τον Β’ και διέσχισε τον μεγάλο ωκεανό της Δύσης «αναζητώντας νέες περιπέτειες»>
Ο Κόναν βαδίζει στον μεταβαλλόμενο εκτενή χάρτη της Υβορειανής Εποχής ως μια «ελεύθερη λεπίδα ενός αδέσμευτου ξίφους» σε έναν κόσμο με πολλούς θρόνους και ηγέτες, αποδεικνύοντας ότι η δύναμη, η σαφήνεια και η θέληση είναι τα στοιχεία που καθορίζουν τη μοίρα των αυτοκρατοριών. Ο Κιμέριος πολεμιστής βαδίζει στο βασίλειο της πολυπολικότητας ως ένα πρόσωπο βγαλμένο από το αβυσσαλέο, αρχέγονο πηγάδι των ηρωικών μύθων, ακονισμένο όμως από τη σκόνη και το ατσάλι της βιωμένης εμπειρίας. Γεννημένος στην Κιμερία, με τους γκρίζους ουρανούς και τους ζοφερούς λόφους, εισέρχεται σε έναν κόσμο διαιρεμένο σε δεκάδες βασίλεια, αυτοκρατορίες και φυλές, με το καθένα βασίλειο νάχει δικούς του θεούς, δικές του γλώσσες και κώδικες συμπεριφοράς και κοινωνικής συνύπαρξης. Από τους δρόμους της Ζαμόρα, της «Πόλης των Κλεφτών», όπου ασκεί την τέχνη του κλέφτη σκαρφαλώνοντας σε πύργους κάτω από το φως του φεγγαριού για να αποσπάσει κοσμήματα «κάτω από τη μύτη» έκφυλων διεφθαρμένων μάγων, μέχρι τα αιματοβαμμένα πεδία των πολύνεκρων μαχών όπου υπηρετεί ως μισθοφόρος στην Ανατολή, στο Τουράν, ή στο Κοθ των ανάμεικτων καφέ ανθρώπων, η πορεία του Κόναν ξεδιπλώνεται σε μιαν ήπειρο όπου καμία ενιαία δύναμη δεν κρατά τα ηνία του πεπρωμένου.
Η Υβορειανή Εποχή δεν είναι περίοδος μιας αυτοκρατορίας αλλά ένα μωσαϊκό ψηφιδωτό, όπου κάθε θραύσμα λάμπει με τη δική του φιλοδοξία, οπότε ο Κόναν, επειδή δεν δεσμεύει την ψυχή του σε κανέναν θρόνο, ευδοκιμεί απόλυτα σε αυτόν τον χώρο. Η αφοσίωσή του διαμορφώνεται από την ευκαιρία και την τιμή όπως την κατανοεί ο ίδιος, καθιστώντας τον ταυτόχρονα συμμέτοχο και σύμβολο ενός κόσμου όπου παλεύουν διαρκώς και ανταγωνίζονται με σκληρότητα πολλαπλά κέντρα εξουσίας χωρίς έναν υπέρτατο αφέντη.
Ο ίδιος ο Υβορειανός κόσμος είναι ο πιο ξεκάθαρος και προφητικός καθρέφτης της πολυπολικότητας. Οι ιππότες της Ακιλονίας με τα τόξα τους φυλάνε τις εύφορες δυτικές πεδιάδες τους, ενώ οι αυλικοί της Νεμέδιας συνωμοτούν σε πολυτελείς μαρμάρινες αίθουσες. Οι σκοτεινοί Στυγιανοί συσκέπτονται και αναλύουν εξονυχιστικά τα σχέδιά τους κάτω από τη σκιά των αρχαίων ναών τους, στις όχθες της Στυγός μεγάλης σαν τον Νείλο. Τα ανατολικά βασίλεια του Τουράν εκτείνονται πέρα από τις ερήμους και τις οροσειρές της Ανατολής, εποφθαλμιώντας βουλιμικά τα πλούτη της Δύσης. Αυτά τα βασίλεια δεν μιλούν με μία μόνο φωνή κι οι πολυσύνθετες αντιπαλότητές τους γεννούν πολέμους, συνθήκες ειρήνης, προδοσίες και μεταβαλλόμενες συμμαχίες. Στον «Μαύρο Κολοσσό», ο Κόναν προάγεται από μισθοφόρος λοχαγός σε διοικητή του στρατού του Χοράγια –που ανεξαρτητοποιήθηκε από το Κοθ- μέσα σε μια νύχτα, επειδή μια βασίλισσα είδε σε αυτόν την απαραίτητη δύναμη να αντισταθεί στην εισβολή ενός μάγου. Έτσι κινείται η εξουσία σε μια πολυπολική εποχή: Μέσα από αιφνίδιες αλλαγές, μέσα από ηγέτες που αποδεικνύουν την αξία τους στην κατάλληλη στιγμή, μέσα από την κατάρρευση μιας τάξης και την ταχεία άνοδο μιας άλλης. Ο Κόναν δεν είναι ένα σταθερό όργανο κανενός κράτους, αλλά μια κοφτερή χαλύβδινη «ελεύθερη λεπίδα», της οποίας η πίστη κερδίζεται εκ νέου με κάθε σκοπό, όπως ακριβώς οι μικρότερες δυνάμεις σε ένα πολυπολικό σύστημα ζυγίζουν τις δεσμεύσεις τους ανάλογα με τις ανάγκες επιβίωσης.
Η ξεχωριστή προικισμένη φύση του τον οδηγεί να βλέπει μέσα από τις διάφορες ψευδαισθήσεις, διότι σε έναν κόσμο όπου μια «επίχρυση» και γλυκειά γλώσσα μπορεί να είναι τόσο θανατηφόρα όσο ένα στιλέτο, ένας άνθρωπος πρέπει να ζυγίζει έγκαιρα και με ακρίβεια τα λόγια με τις πράξεις. Όταν εισέρχεται στις κοσμοπολίτικες χρυσοστόλιστες αυλές του Οφίρ ή της Νεμέδιας, ο Κόναν ξέρει ότι οι γλυκομίλητοι ευγενείς μετρούν τη ζωή με τις δολοπλοκίες και αρνείται να θαμπωθεί από τα λαμπρά μεταξωτά τους ή να πτοηθεί από τις πανίσχυρες τάξεις τους. Στο διήγημα «Η Πορφυρή Ακρόπολη», προδομένος και πεταμένος σε ένα μπουντρούμι αφού έχασε μια μάχη, ο Κόναν δραπετεύει όχι μέσω ωραίων λόγων αλλά με ωμή δύναμη και ακλόνητη θέληση, επιστρέφοντας για να διεκδικήσει τον θρόνο του στην Ακιλονία. Η πολυπολικότητα ανταμείβει αυτή τη σαφήνεια του οράματος : Βλέποντας με τα μάτια του την πραγματικότητα κατανοεί ότι οι συνθήκες σημαίνουν πολύ λίγα αν δεν υποστηρίζονται από την αποφασισμένη δύναμη, ότι οι συμμαχίες διαρκούν μόνον όσον ευθυγραμμίζονται τα συμφέροντα. Το ένστικτο του Κόναν να ενεργεί με βάση την πραγματικότητα και όχι την επίπλαστη εύηχη ρητορική, είναι ακριβώς το ίδιο ένστικτο που πρέπει να καλλιεργήσει συστηματικά ένα ανεξάρτητο ελεύθερο κράτος σε έναν κόσμο όπου κάθε πρωτεύουσα φυλάει τα δικά της σχέδια.
Τα ταξίδια του τον φέρνουν σε επαφή με πολιτισμούς τόσο ποικίλους όσο οι παγιδευμένες στο χιόνι φυλές του βορρά και οι ιππείς της ερήμου του νότου. Στο «Βασίλισσα της Μαύρης Ακτής», συναντά την Μπελίτ, τη βασίλισσα των Σημιτών πειρατών, και μαζί πλέουν στα μαύρα νερά του Κους, λεηλατώντας παράκτιες πόλεις και κυριαρχώντας στη θάλασσα με τη δύναμη των όπλων. Ο δεσμός τους σφυρηλατείται στη μάχη και διαλύεται μόνον από τον θάνατο, καθώς ο ψύχραιμος Κόναν ….τη θρηνεί με την ίδια ένταση που κάποτε πολέμησε δίπλα της. Με πολυπολικούς όρους, αυτή είναι η ουσία της «προσωρινής ευθυγράμμισης»: έντονη συνεργασία στην επιδίωξη κοινών στόχων, χωρίς την ψευδαίσθηση ότι τέτοιοι δεσμοί υπάρχουν για μιαν αιωνιότητα! Έτσι οι πολιτισμοί και τα έθνη μπορούν να μοιράζονται επιχειρήσεις, εμπόριο και νίκες χωρίς να παραδίδουν την ταυτότητά τους σε μια κυρίαρχη αρχή, όπως ακριβώς οι συνεργασίες του αγέρωχου Κόναν τελειώνουν όταν εκπληρώνεται ο κοινός τους σκοπός.
Οι χώρες μέσα από τις οποίες κινείται ο Κόναν δεν συνδέονται μεταξύ τους από ένα ενιαίο όραμα ζωής, αλλά από την πρακτική πραγματικότητα της επαφής: εμπόριο, πόλεμος και μετανάστευση. Το αρχαίο ιερατείο της Στυγίας ασκεί τη ζοφερή του μαγεία που τρομοκρατεί τη Δύση. Τα μαύρα βασίλεια φυλάνε ζυλότυπα τα δικά τους ανείπωτα σκοτεινά μυστήρια. Οι βάρβαροι Πίκτες από την άγρια γη τους επιτίθενται στα σύνορα της Ακιλονίας δίχως ούτε σκέψη διπλωματίας. Αλλά ο Κόναν μπορεί να μεταπηδήσει από τον έναν κόσμο και τον ένα τρόπο στον άλλον, επειδή δεν απαιτεί να συμμορφωθούν οι άλλοι με τον τρόπο του. Στον «Πύργο του Ελέφαντα», ακούει την παράξενη ιστορία του ειρηνόφιλου Γιαγκ-Κόσα, ενός όντος πέρα από τα αστέρια, και η απάντησή του δεν είναι να αμφισβητήσει την πραγματικότητα του εξωγήινου, αλλά να δράσει με βάση την αλήθεια που έχει εμπρός του. Η πολυπολικότητα εξαρτάται απόλυτα από ένα τέτοιο ένστικτο: Να ασχοληθεί κάποιος με έναν ξένο με τους όρους του ξένου, διασφαλίζοντας όμως παράλληλα τη δική του θέση με ψυχραιμία και μεθοδικότητα.
Η αλλαγή είναι ο ρυθμός της Υβορειανής Εποχής. Στην «Ώρα του Δράκου», ο Κόναν είναι μεν βασιλιάς της Ακιλονίας, αλλά ανατρέπεται από έναν συνασπισμό εχθρών του, που καλούν έναν αρχαίο μάγο για να τον καταστρέψουν. Απογυμνωμένος από τον θρόνο του, διασχίζει τη μισή ήπειρο για να τον ανακτήσει, σφυρηλατώντας συμμαχίες με εκείνους που κάποτε του αντιτάχθηκαν και νικώντας εκείνους που στέκονται εμπόδιο στο δρόμο του. Τα κράτη σε μια πολυπολική τάξη πρέπει να μπορούν και να είναι έτοιμα να ζήσουν με ανάλογη πραγματικότητα. Ο σημερινός σύμμαχος μπορεί να είναι ο αυριανός εχθρός, και ο χθεσινός εχθρός μπορεί να κρατά το κλειδί για την επιβίωση. Η ετοιμότητα του Κόναν να προσαρμοστεί χωρίς να χάσει τον πυρήνα του σκοπού του, του επιτρέπει να ανακάμψει από ανατροπές που θα συνέτριβαν κατώτερους άνδρες.
Η βασιλεία του στην Ακιλονία, που την κατέκτησε με πολύ κόπο και την υπερασπίσθηκε ιδιαίτερα σθεναρά, δείχνει τη μορφή της εξουσίας σε ένα πολυπολικό πλαίσιο. Κυβερνά ως άνθρωπος ανάμεσα σε ανθρώπους, ορατός στους στρατιώτες του, φόβητρο για τους εχθρούς του και σεβαστός από εκείνους που γνωρίζουν το ιστορικό του. Στην αυλή του, στον άμεσο περίγυρό του, προτιμά την άμεση συμβουλή έναντι της κολακείας, γιατί έχει δει πάρα πολλά στον κόσμο ώστε να μπερδεύει τα λόγια με το ατσάλι. Η βασιλεία του δεν στηρίζεται σε μιαν απόμακρη αυτοκρατορική τάξη, αλλά στην προσωπική του ικανότητα να αντιμετωπίζει τις απειλές καθώς προκύπτουν, να διατηρεί τα σύνορα του βασιλείου του και να συσπειρώνει τον λαό του. Ελλείψει ενός παγκόσμιου διαιτητή με καθολική ισχύ, αυτό είναι το είδος της κυριαρχίας που διαρκεί !
Ο Κόναν παραμένει ένα ζωντανό έμβλημα ενός κόσμου χωρίς ένα ενιαίο κέντρο, μια προσωπικότητα της οποίας η δύναμη πηγάζει από την ανεξαρτησία της και της οποίας η πορεία κινείται μέσα από τις ρωγμές των συγκροτημάτων μεγαλύτερων δυνάμεων. Σε κάθε ιστορία, συναντά την αλήθεια ότι σε έναν κόσμο πολλών πόλων, η δύναμη προέρχεται από την ετοιμότητα, τη σαφήνεια και τη θέληση να ενεργήσει χωρίς να περιμένει την έγκριση. Το ξίφος του διαπερνά την ομίχλη της πολιτικής τόσο εύκολα όσο διαπερνά τον θώρακα και τα οστά των αντιπάλων, ενώ ο νους του μετράει την αξία με τη δράση και όχι με τον τίτλο. Για τους αναγνώστες αλλά και για τα έθνη, η ζωή του Κόναν είναι μια υπενθύμιση ότι ο κόσμος δεν ανήκει στις πιο εκλεπτυσμένες θεωρίες, αλλά σε εκείνους που μπορούν να κυριαρχήσουν τόσο στην σκληρότητα της πραγματικότητας όσο και στις ευκαιρίες που αυτή προσφέρει.
Karl Alexander Wahl
