Ο ΚΟΣΜΟΣ ΣΗΜΕΡΑ, ΕΧΕΙ HANGOVER…

Η Ρωσία χρησιμοποίησε υπερηχητικούς πυραύλους για να βομβαρδίσει την Ουκρανία.
Έξι πύραυλοι Kinjal εκτοξεύτηκαν και δεν μπορούσαν να αναχαιτιστούν.

Στην Νιγηρία, τον αφρικανικό δημογραφικό γίγαντα, τις προεδρικές εκλογές κέρδισε τον Μάρτιο του 2023 ο Μπόλα Τιούμπου με περίπου 36% των ψήφων. Ένας από τους δεκατρείς αντιπάλους του αμφισβητεί το αποτέλεσμα.

Το φάσμα της οικονομικής κρίσης μεγαλώνει στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τον Μάρτιο του 2023, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι και πάλι το επίκεντρο μιας οικονομικής κρίσης. Αυτό συνέβαινε ήδη τον Σεπτέμβριο του 2008. Η χρεοκοπία της τράπεζας Lehman Brothers πυροδότησε μια κρίση η οποία εξαπλώθηκε σε ολόκληρο τον χρηματοπιστωτικό κόσμο, αφήνοντας τους Ευρωπαίους πολύ αδύναμους. Τον Μάρτιο του 2023, η Silicon Valley Bank (SVB) παρασύρθηκε με την σειρά της και σε όλων την μνήμη ήρθε η προηγούμενη κρίσης που γεννήθηκε από τα ενυπόθηκα δάνεια υψηλού κινδύνου. Αυτή η τράπεζα, η οποία αρχικά επικεντρώθηκε στην χρηματοδότηση νεοφυών επιχειρήσεων από την Καλιφόρνια, έχει διαφοροποιήσει τις οικονομικές της δραστηριότητες, αγγίζοντας σταδιακά ένα ευρύτερο κοινό, όπως οι ηθοποιοί του Χόλιγουντ. Δεν μπόρεσε να αντιμετωπίσει υπερβολικά αιτήματα ανάληψης (Bank run) και ως εκ τούτου χρεοκόπησε. Ο Αμερικανός πρόεδρος Τζο Μπάιντεν ανακοίνωσε ότι θα παράσχει την εγγύηση του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών, σε αντίθεση με την καταστροφική απόφαση των αμερικανικών αρχών τον Σεπτέμβριο του 2008.

Η ανησυχία εξαπλώθηκε γρήγορα στις ευρωπαϊκές ακτές, μια ήπειρο με χρέη και ήδη πολύ απασχολημένη με τον πόλεμο που εκτυλίσσεται στην Ουκρανία. Οι ευρωπαϊκές αρχές έχουν αναπτύξει έναν μάλλον καθησυχαστικό λόγο, παρουσιάζοντας τις ευρωπαϊκές τράπεζες ως «εξαιρετικά συμπαγείς», «υπό επιτήρηση». Η Credit Suisse μπήκε στην αναταραχή λίγο πριν οι μετοχές της Deutsche Bank βουτήξουν στο χρηματιστήριο. Οι Ευρωπαίοι θέλουν να ωθήσουν περαιτέρω την Τραπεζική Ένωση και να προωθήσουν την Ένωση των Κεφαλαιαγορών. Για το Πεκίνο, αυτή η κρίση νομιμοποιεί την εκ μέρους του αναπαράσταση του δυτικού μοντέλου ως ενός που κόβει την ανάσα και εγκυμονεί κινδύνους για τον κόσμο.

Ο κόσμος της Ταϊβάν συρρικνώνεται λίγο περισσότερο. Το Πεκίνο εργάζεται για να διασφαλίσει ότι η Ταϊβάν θα χάσει την διεθνή προβολή ή ακόμη και θα εξαφανιστεί. Η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας (ΛΔΚ) εφαρμόζει έτσι το δόγμα «μία και μόνη Κίνα». Η πολιτική του Πεκίνου έγινε πιο σκληρή σε σχέση με την Ταϊβάν με την εκλογή του προέδρου Tsai Ing-wen το 2016. Έκτοτε, η Ταϊπέι συσσωρεύει αποστασίες: Νικαράγουα, Μπουρκίνα Φάσο… Αυτή η πολιτική «αορατοποίησης» της Ταϊβάν βρίσκει πλέον επέκταση με την Ονδούρα, η οποία διακόπτει τις διπλωματικές της σχέσεις με το νησί, προς όφελος του Πεκίνου.

Κατά τον Μάρτιο του 2023, η Ταϊβάν απομονώνεται ολοένα και περισσότερο σε ένα πλαίσιο αυξανόμενων εντάσεων με την ηπειρωτική Κίνα, η οποία δεν κρύβει την πρόθεσή της να ενσωματώσει αυτό που θεωρεί «επαναστατικό νησί». Λιγότερες από δεκαπέντε χώρες εξακολουθούν να αναγνωρίζουν την Ταϊβάν, συμπεριλαμβανομένου του Βατικανού.

Προς μια νέα «Εγκάρδια Συμφωνία»;
Η «προδοσία» του AUKUS παραμένει φρέσκια στην μνήμη. Το 2021, η Αυστραλία σπάει συμβόλαιο με το French Naval Group για την απόκτηση των υποβρυχίων Barracuda και υπογράφει με το Λονδίνο και την Ουάσιγκτον, το AUKUS: μια στρατηγική προσέγγιση των δυνάμεων του Ινδο-Ειρηνικού που αφήνει την πλευρά της Γαλλίας στην άκρη, όταν είναι η ίδια δύναμη σε αυτόν τον θαλάσσιο τομέα. Ωστόσο, τα στρατιωτικά συμφέροντα μεταξύ Γαλλίας και Ηνωμένου Βασιλείου είναι προφανή. Αυτοί είναι οι δύο πραγματικοί επιχειρησιακοί στρατοί της ηπείρου -εκτός από την Ρωσία- αυτές οι χώρες υπέγραψαν τις συμφωνίες Saint-Malo, πραγματοποίησαν από κοινού μια στρατιωτική επιχείρηση στην Λιβύη (Harmattan, 2011) και το είχαν ήδη κάνει στο Σουέζ. Το Λονδίνο και το Παρίσι βοηθούν την Ουκρανία ενάντια στην Ρωσία και είναι ιδρυτικά μέλη του ΝΑΤΟ. Σε στρατηγικό επίπεδο, το Λονδίνο και το Παρίσι μοιράζονται τις ίδιες ανησυχίες για την επιτάχυνση της ιρανικής πυρηνικής ανάπτυξης.

Ως εκ τούτου, μια γαλλο-βρετανική σύνοδος θέρμανε τις σχέσεις τον Μάρτιο του 2023 οι οποίες ήταν τεταμένες μετά το Brexit. Ο Γάλλος Πρόεδρος Εμμανουέλ Μακρόν και ο Βρετανός πρωθυπουργός Ρίσι Σουνάκ κατέληξαν σε συμφωνία η οποία αποσκοπεί ιδίως στην καταπολέμηση της παράνομης διακαναλικής μετανάστευσης. Τα σημεία συμφωνίας αφορούν και την ενέργεια, καθώς βρίσκεται σε εξέλιξη συνεργασία για την εξασφάλιση του εφοδιασμού.

Ο νέος βασιλιάς Κάρολος Γ’ ήλπιζε να επιφυλάξει, με πολύ συμβολικό τρόπο, το πρώτο του ταξίδι στο εξωτερικό στην Γαλλία, προτού ο Γάλλος πρόεδρος προτιμήσει να το ακυρώσει λόγω των δυσκολιών για την εξασφάλιση της ασφάλειας του μονάρχη. Αυτό είναι προφανώς μια παραδοχή μιας κατάστασης αδυναμίας για την Γαλλία. Το πρώτο ταξίδι του Καρόλου Γ’ στο εξωτερικό ήταν λοιπόν στην Γερμανία, ενώ η ψυχρότητα των γαλλογερμανικών σχέσεων δεν εξηγεί τη γαλλο-βρετανική προσέγγιση.

Στο ουκρανικό μέτωπο, τον Μάρτιο του 2023, ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζει να καταπίνει άνδρες, όπλα και πυρομαχικά. Οι Δυτικοί υποστηρίζουν την ουκρανική προσπάθεια σε απόσταση αναπνοής. Η Πολωνία και η Σλοβακία ανακοίνωσαν ότι παραδίδουν μαχητικά αεροσκάφη – MIG-29 σοβιετικής σχεδίασης – τα οποία δεν μπορούν να περάσουν ως αμυντικά όπλα. Το Κίεβο απαιτεί F16 αμερικανικής σχεδίασης.

Η Ρωσία χρησιμοποίησε υπερηχητικούς πυραύλους για να βομβαρδίσει την Ουκρανία.
Έξι πύραυλοι Kinjal εκτοξεύτηκαν και δεν μπορούσαν να αναχαιτιστούν.

Ένα διόλου ασήμαντο στρατιωτικό επεισόδιο σημειώθηκε πάνω από την Μαύρη Θάλασσα. Ένα αμερικανικό drone Reaper καταστράφηκε από δύο ρωσικά μαχητικά Sukhoi Αυτό το περιστατικό θεωρείται σοβαρό επειδή έλαβε χώρα όχι μακριά από την Κριμαία, που προσαρτήθηκε από την Μόσχα το 2014 και την οποία ο Ουκρανός πρόεδρος Zelensky παρουσιάζει ως έναν από τους πολεμικούς στόχους της χώρας του. Αυτό αυξάνει περαιτέρω την ένταση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ρωσίας.

Η Ρωσία ανακοινώνει τον Μάρτιο του 2023 ότι θέλει να εγκαταστήσει πυρηνικά όπλα στο έδαφος της Λευκορωσίας –με την συμφωνία του προέδρου της– δηλαδή στις πύλες της ΕΕ. Το Κίεβο καταγγέλλει τον «πυρηνικό εκβιασμό» και καλεί σε συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Στο Σαχέλ, τώρα, στο Σουδάν, η μετάβαση μετά τον Ομάρ αλ Μπασίρ έχει καθυστερήσει πολύ. Ο δικτάτορας βρίσκεται στην εξουσία για 27 χρόνια, αλλά η χώρα εξακολουθεί να ελπίζει σε μια πολιτική μετάβαση που παραμένει δειλή. Ο σημερινός αρχηγός του κράτους είναι ο στρατηγός Abdel Fattah al-Burhan, ο οποίος κατέχει τις θέσεις του Προέδρου του Συμβουλίου Κυριαρχίας και του Αρχηγού των Ενόπλων Δυνάμεων. Οι πραγματικές εντάσεις έρχονται σε αντίθεση με τον αντιπρόεδρό του Mohammed Hamdan Dagalo από την πολιτοφυλακή των Δυνάμεων Υποστήριξης (FSR). Η αντιπαλότητα δεν φέρνει σε αντίθεση μόνο δύο φιλόδοξους άντρες, αλλά και εθνοτικές ομάδες από το κέντρο της χώρας (τον πρόεδρο) με τα νοτιοδυτικά της χώρας, το Νταρφούρ (τον αντιπρόεδρο) και πραγματοποιείται σε ένα ανησυχητικό υπόβαθρο στρατιωτικοποίησης και επανισλαμισμού των κύκλων εξουσίας.

Το βόρειο τμήμα της Μπουρκίνα Φάσο ήταν και πάλι στόχος επίθεσης τζιχαντιστών που άφησε περίπου δεκαπέντε νεκρούς.

Στην Σομαλιλάνδη, δύο άνθρωποι σκοτώθηκαν τον Μάρτιο του 2023 σε συγκρούσεις μεταξύ αυτονομιστών και πιστών στο Μογκαντίσου.

Ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν πραγματοποίησε μια «περιοδεία» στην Αφρική τον Μάρτιο του 2023. Ταξίδεψε στην γαλλόφωνη Αφρική, για να προσπαθήσει να αποκαταστήσει την γαλλική επιρροή η οποία έχει πληγεί πολύ από τον περιορισμό που εφάρμοσε η Ρωσία στο Σαχέλ και πολύ ευρύτερα η Κίνα. Στην Γκαμπόν, προήδρευσε μαζί με τον Αλί Μπόνγκο, της «Συνόδου Κορυφής Ένα Δάσος» για την διατήρηση του δάσους της Γκαμπόν, πλούσιου σε σπάνια είδη. Δήλωσε στην Libreville ότι «αυτή η εποχή της Françafrique έχει τελειώσει». Ο Γάλλος πρόεδρος αποφάσισε επίσης να αναδιατάξει την γαλλική στρατιωτική παρουσία στην Ακτή Ελεφαντοστού, στην Γκαμπόν, στο Τσαντ και στην Σενεγάλη, διατηρώντας παράλληλα μια αποστολή στρατιωτικής εκπαίδευσης.

Η πτώση της γαλλικής επιρροής στην Αφρική είναι αισθητή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες του Τζο Μπάιντεν οργανώνουν μια σύνοδο κορυφής Ηνωμένων Πολιτειών-Αφρικής, ο υπουργός Εξωτερικών Άντονι Μπλίνκεν επισκέπτεται την Αιθιοπία και τον Νίγηρα και, με διαφορά λίγων ημερών, η Αντιπρόεδρος Καμάλα Χάρις επισκέπτεται την Γκάνα, την Τανζανία και την Ζάμπια. Δεν είναι μόνο θέμα αντιμετώπισης της επιρροής της ομάδας μισθοφόρων Βάγκνερ, αλλά και λήψης θέσης σε μια ήπειρο που είναι πραγματικό «ασφαλές» πρώτων υλών, για να αναπτυχθεί μια γεωπολιτική εξασφάλισης προμηθειών.

Η φύση απεχθάνεται το κενό, προφανώς δεν είναι η μόνη.

Στην Ινδία, ο πρωθυπουργός Μόντι έχει μια αυταρχική πρακτική εξουσίας στην χώρα που της αρέσει να παρουσιάζεται ως «η μεγαλύτερη δημοκρατία στον κόσμο». Τον Μάρτιο του 2023, λογοκρίνει ένα ντοκιμαντέρ του BBC για τις αντιμουσουλμανικές ταραχές που αιματοκύλησαν το Γκουτζαράτ το 2002 και αμφισβήτησε την ευθύνη του. Ο Ραχούλ Γκάντι, ηγέτης του κόμματος του Κογκρέσου, γιος του Ρατζίβ και εγγονός της Ίντιρα Γκάντι, καταδικάστηκε σε δύο χρόνια φυλάκιση για συκοφαντική δυσφήμιση του πρωθυπουργού. Του αφαιρέθηκε και η θητεία του βουλευτή. Αυτό είναι ένα πλήγμα για την πολιτική αντιπολίτευση στο κυβερνών BJP.
Η ινδο-βρετανική εταιρεία OneWeb εκτόξευσε μόλις τον Μάρτιο του 2023 36 δορυφόρους από την ινδική τοποθεσία Sriharikota (στην πολιτεία Άντρα Πραντές) χάρη στην ινδική διαστημική υπηρεσία Isro. Το OneWeb έχει τώρα έναν αστερισμό με περισσότερους από εξακόσιους δορυφόρους που επιτρέπει σε αυτόν τον πάροχο να προσφέρει Διαδίκτυο με πλανητική κάλυψη. Η Ινδία βρίσκεται ανάμεσα στους διαστημικούς παίκτες, κάτι που αποτελεί έναν δείκτη ισχύος.

Μια παγκόσμια διάσκεψη για το νερό πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2023 υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Το νερό, λιγότερο δημοσιοποιημένο από την υπερθέρμανση του πλανήτη, βρίσκεται στο επίκεντρο των προκλήσεων της αειφόρου ανάπτυξης. Μόλις πριν από εκατό χρόνια, η ανθρωπότητα εξακολουθούσε να αριθμεί λιγότερο από δύο δισεκατομμύρια ανθρώπους, σήμερα ξεπερνά το ορόσημο των οκτώ δισεκατομμυρίων. Ως εκ τούτου, οι απαιτήσεις σε νερό έχουν αυξηθεί σημαντικά. Τα Ηνωμένα Έθνη εκτιμούν ότι το ένα τέταρτο του παγκόσμιου πληθυσμού δεν έχει πρόσβαση σε πόσιμο νερό και περισσότερα από τα τρία τέταρτα του όγκου των λυμάτων δεν επεξεργάζονται, ενώ περίπου 800.000 άνθρωποι πεθαίνουν από μόλυνση από κατανάλωση υποβαθμισμένου νερού. Η υποσαχάρια Αφρική πλήττεται ιδιαίτερα. Η πρόσβαση σε υγιεινό γλυκό νερό είναι ένα ζήτημα μεγάλης σημασίας στο παρόν και για το μέλλον σε ένα πλαίσιο αυξημένης ζήτησης νερού. Αυτή η σύνοδος κορυφής δεν οδήγησε σε αποφάσεις ανάλογες με τις προκλήσεις, ωστόσο ο ΟΗΕ είχε δεσμευτεί το 2015 να διασφαλίσει ότι κάθε άνθρωπος θα μπορούσε να έχει πρόσβαση σε πόσιμο νερό έως το 2030. Σήμερα, θα χρειαζόταν ένα θαύμα για να τηρηθεί αυτή η δέσμευση.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφασίζει να σταθμίσει τις θαλάσσιες μεταφορές για να τις καταστήσει λιγότερο ρυπογόνες, εκπέμποντας λιγότερα αέρια θερμοκηπίου. Τα κράτη μέλη της Ένωσης και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξαν σε συμφωνία για έναν κανονισμό – το FuelEU Maritime – που προβλέπει την μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου κατά 2% το 2025 και 80% έως το 2050. Ο κανονισμός αυτός ενθαρρύνει την ενεργειακή μετάβαση από τις θαλάσσιες μεταφορές σε ενέργειες με χαμηλές εκπομπές άνθρακα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση τοποθετείται ως εκ τούτου ως φορέας καθορισμού προτύπων για την αειφόρο ανάπτυξη, πρωταγωνιστής της ενεργειακής μετάβασης. Η κοινοτική Ευρώπη έχει αποβιομηχανοποιηθεί έντονα και έχει «διαλέξει» να εισάγει δια θαλάσσης ό,τι δεν παράγει πλέον. Η χρήση του διηπειρωτικού ελεύθερου εμπορίου και η επιλογή παγκόσμιων αλυσίδων αξίας σε πλανητική κλίμακα έχουν προφανώς βαρύ οικολογικό κόστος. Μετεγκατάσταση στην ευρωπαϊκή ήπειρο θα μειώσει περαιτέρω τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από μια ήπειρο που αποτελεί τεράστια καταναλωτική αγορά σε παγκόσμια κλίμακα.

Μια μελέτη της επενδυτικής τράπεζας Goldman Sachs προβλέπει ότι οι επαναστάσεις στην τεχνητή νοημοσύνη (AI) και το ChatGPT θα καταστρέψουν περίπου τριακόσια εκατομμύρια θέσεις εργασίας παγκοσμίως. Η αυτοματοποίηση που προκλήθηκε από αυτές τις καινοτομίες θα απειλούσε αυτή την φορά τις θέσεις εργασίας των στελεχών, συμπεριλαμβανομένου του νομικού τομέα που έχει αναπτυχθεί ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες ή της διοίκησης με πάρα πολλές θέσεις εργασίας στην Ευρώπη.

Μια επιστολή με περισσότερους από χίλιους υπογράφοντες – συμπεριλαμβανομένου του Elon Musk, του συνιδρυτή της Apple, Steve Wozniak και πολλών ειδικών της τεχνητής νοημοσύνης – ζητά μια παύση στην έρευνα της τεχνητής νοημοσύνης λόγω της κλίμακας των ανατροπών που φαίνεται να υπόσχεται αυτή η ανατρεπτική καινοτομία. Μια καινοτομία που θα μπορούσε να στραφεί εναντίον της ανθρωπότητας; Ο Sam Altman, του οποίου το OpenAI δημιούργησε το ChatGPT, λέει ότι «φοβάται»… ενώ ο Bill Gates είναι ενθουσιασμένος με το ChatGPT.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση ξεκινά αποφασιστικά την ενεργειακή μετάβαση προς όφελος μιας οικονομίας λιγότερης έντασης άνθρακα. Ο στόχος είναι να παραχθεί περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια με ενέργειες που παράγουν την λιγότερη δυνατή ποσότητα αερίων του θερμοκηπίου. Εν μέσω της ενεργειακής κρίσης που ακολούθησε τον πόλεμο στην Ουκρανία, η κοινή γνώμη σε χώρες όπως η Γερμανία, η Ισπανία και η Ιταλία– είναι όλο και πιο ευνοϊκή για την χρήση της ατομικής ενέργειας. Το ζήτημα του υδρογόνου είναι επίσης κεντρικό στην πολιτική ενεργειακής μετάβασης που σκοπεύουν να εφαρμόσουν οι Βρυξέλλες. Το ερώτημα είναι εάν η Ένωση συμφωνεί να παράγει υδρογόνο χωρίς άνθρακα μέσω της πυρηνικής ενέργειας. Η συζήτηση είναι κάτι παραπάνω από καυτή. Αντιτίθενται δύο στρατόπεδα. Η Γερμανία και η Αυστρία ενώνουν γύρω τους τους αντιπάλους της παραγωγής υδρογόνου από την πυρηνική ενέργεια: Βέλγιο, Δανία, Ισπανία, Εσθονία, Ιρλανδία, Λετονία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία, Πορτογαλία. Η Γαλλία υπερασπίζεται την παραγωγή υδρογόνου από πυρηνική ενέργεια με χαμηλές εκπομπές CO2 (και Βουλγαρία, Κροατία, Φινλανδία, Ουγγαρία, Ρουμανία, Σλοβακία, Σλοβενία και Τσεχική Δημοκρατία).

Το θεμελιώδες ερώτημα τίθεται εδώ για το κόστος της αυριανής ενέργειας, της ικανότητας να εξακολουθεί να παράγει πλούτο στην ευρωπαϊκή επικράτεια – σε μια εποχή που οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν διστάζουν να προσελκύσουν εταιρείες στο έδαφός τους όπου η ενέργεια είναι ήδη πολύ φθηνότερη – και την πρόσβαση σε ενέργεια για τα φτωχότερα και ακόμη και τα μεσαία στρώματα, εάν μια πολιτική βοήθειας θα στόχευε μόνο στους πιο αδύναμους. Αυτή η συζήτηση αμφισβητεί ευθέως την δημοκρατία.

Σε καλά νέα, ο Γάλλος δημοσιογράφος Olivier Dubois αφέθηκε ελεύθερος από τους δεσμοφύλακες του. Κρατήθηκε όμηρος από τζιχαντιστές στο Σαχέλ για 711 ημέρες.

Η γολέτα Tara ξεκινά για άλλη μια φορά. Το πλοίο αποπλέει τον Μάρτιο του 2023 από την Lorient για το έργο TREC για την EMBL, μια επιστημονική IGO (διακυβερνητικός οργανισμός). Η Tara φεύγει για δύο χρόνια επιστημονικής αναζήτησης για να κατανοήσει καλύτερα την βιοποικιλότητα και τα οικοσυστήματα των ευρωπαϊκών ακτών, προκειμένου να μελετήσει τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και να μπορέσει να ανταποκριθεί καλύτερα στις προκλήσεις που τίθενται στις ανθρώπινες κοινωνίες και το περιβάλλον τους.

Aξέλ Ντεγκάνς


[Η συγγραφέας Aξέλ Ντεγκάνς είναι Διδάκτωρ Γεωπολιτικής από το Πανεπιστήμιο της Ρεμς, καθηγήτρια στο Λύκειο της Λιλ όπου διδάσκει γεωπολιτική σε οικονομικά και εμπορικά προπαρασκευαστικά μαθήματα.]

Please follow and like us: