ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 

Το Ανατολικό Ζήτημα άρχισε από πολύ παλαιά και πάντα παραμένει επίκαιρο. Σήμερα μάλιστα παρουσιάζει μια νέα παραλλαγή που είναι μεστή σε πολύπλευρες και πολυεπίπεδες συνέπειες, οπότε παρουσιάζει άμεσο ενδιαφέρον.

Η Ρωσική «Άρκτος» άρχισε να βρυχάται, αγουροξυπνημένη από την χειμερία νάρκη της και θυμωμένη. 

Η ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΑ TOΥ «ANATOΛIKOΥ ZHTHMΑΤΟΣ» - 3

Επανερχόμαστε, στην χρονική εξέλιξη του Ανατολικού Ζητήματος : Κατά τους δύο προηγούμενους αιώνες, 19ον και 20ον, το Ανατολικό Ζήτημα αναφέρεται στην ορμή των διαφόρων δυνάμεων της Δύσεως για την πλήρωση του κενού το οποίο άφησε η τότε προϊούσα εξαφάνιση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Στον 19ον αιώνα οι δυνάμεις ήσαν, στην Ανατολική Ευρώπη, η Ρωσία, στην κεντρική Ευρώπη η Πρωσία και η Αυστροουγγαρία, ενώ στην δυτική Ευρώπη, η Αγγλία και η Γαλλία. Η Ρωσία, ήθελε να κατέλθει στην Μεσόγειο. Η Αυστροουγγαρία ήθελε και αυτή να κατέβει στην Θεσαλονίκη επιδιώκουσα διέξοδο στο Αιγαίο, διότι η Αδριατική γινόταν επικίνδυνη λόγω των απαρχών της ιταλικής εξεγέρσεως.

Η θλασσοκράτειρα Αγγλία ήθελε να κρατήσει ελεύθερο τον δρόμο προς τις Ινδίες. Η Γαλλία του Μεγάλου Ναπολέοντος ήθελε τα νησιά του Ιονίου και την Αίγυπτο με σκοπό να αποκλείσει την Αγγλία από τις Ινδίες.

Κατά τον 20ον αιώνα άλλαξαν οι συνθήκες και η συγκυρία : Η Τσαρική Ρωσική Αυτοκρατορία αντικατεστάθη από την Σοβιετική Ένωση, η Πρωσία - Αυστρία από την Γερμανία, ενώ την θέση Αγγλίας και Γαλλίας κατέκτησε μετά το 1945 η Αμερική (ΗΠΑ). Τώρα τα αίτια είναι διαφορετικά. Είναι τα πετρέλαια και το Ισραήλ. Αλλά οι συσχετίσεις παραμένουν οι ίδιες.

Στο τέλος του 20ου αιώνος όλες οι δυτικές δυνάμεις κατέστησαν δορυφόροι των ΗΠΑ. Όλες τους, υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, συγκεντρωμένες και περίκλειστες στον ΟΗΕ και στην ΕΕ. Έτσι, ενώ οι τύχες εκατομμυρίων ανθρώπων αρχικώς καθορίζονταν από 4 ή 5 απόλυτους «Μονάρχες» (υπό το προκάλυμμα και την ψευδή επιγραφή της δημοκρατίας) σήμερα καθορίζονται από έναν και μόνο άνθρωπο, αμφιβόλου ανθρωπιστικής και πνευματικής αξίας, είτε λέγεται Κλίντον ή Μπους ή Ομπάμα ή Μπάϊντεν ή οτιδήπτε άλλο.

Έτσι γράφεται η Ιστορία, σύμφωνα με την «αναδίπλωση» του εγελιανού Πνεύματος, όπου όμως ο Όλυμπος και οι Θεοί του ευρίσκονται τώρα, πέραν του Ατλαντικού. Η Ελλάς, από την αρχική απελευθέρωσή της μέχρι σήμερα, είναι δέσμια των επιπτώσεων και της λογικής του Ανατολικού Ζητήματος.

Το παρελθόν είναι ο άριστος των διδασκάλων. Να εφαρμόσουμε την περίφημη αρχή της εποχής του Διαφωτισμού: «Sapere aude !» «Θαρσείν Γνώναι !» «Τόλμα να Γνωρίσεις !» που μας προστάζει ο μεγάλος Immanuel Kant, ήδη από το 1784, στην περίφημη διατριβή του με τίτλο «Απαντώντας στο ερώτημα: Τί είναι Διαφωτισμός» [Beantwortung der Frage: Was ist Aufklarung?") Berlinische Monatsschrift]. «Θαρσείν γνώναι», λοιπόν, η επιταγή του Διαφωτισμού. Συνεπώς να μην κρυβόμαστε και εθελοτυφλούμε. Διότι το παρελθόν, είναι αυτό που ορίζει το παρόν άρα ορίζει και το μέλλον, στην ενοποιημένη χρονική διάρκεια και ενόραση της ανθρώπινης συνειδήσεως. Αυτήν την διερχόμαστε όλοι, ως «βίωμα». Με χαρές και με δάκρυα, με πληγωμένες τις αισθήσεις μας, αλλά κυρίως με πληγωμένη και την ψυχή μας.

Το Ανατολικό Ζήτημα άρχισε από πολύ παλαιά και πάντα παραμένει επίκαιρο. Σήμερα μάλιστα παρουσιάζει μια νέα παραλλαγή που είναι μεστή σε πολύπλευρες και πολυεπίπεδες συνέπειες, οπότε παρουσιάζει άμεσο ενδιαφέρον. Η Ρωσική «Άρκτος» άρχισε να βρυχάται, αγουροξυπνημένη από την χειμερία νάρκη της και θυμωμένη. Η Τουρκία η οποία έχει αφεθεί επικίνδυνα να πάρει πολύ θάρρος, είχε εκφράσει βλέψεις και στην Κριμαία έναντι της Ρωσίας, της Αγίας Ρωσίας. Σκεφθείτε τι βλεψεις μπορεί να έχει έναντι των ψοφοδεών ελληνικών κυβερνήσεων.

Στο σύνορο Ανατολής και Δύσεως, το παλαιό Ηφαίστειο αρχίζει να βρυχάται και πάλι. Οι γνωστοί τρεις πρωταγωνιστές λαμβάνουν νέες θέσεις μάχης. Η Ευρώπη ολόκληρη με τις βλέψεις προς την Ουκρανία και με αιχμή του δόρατος την Γερμανία, αντικαθιστά την παλαιά Αυστροουγγαρία. Ο δεύτερος πρωταγωνιστής, η Ρωσία, έχει ήδη προβεί στην εισβολή στην Ουκρανία. Ο τρίτος μεγάλος πρωταγωνιστής ο οποίος ήταν άλλοτε η Αγγλία, μιλά την ίδια γλώσσα αλλά τώρα λέγεται Αμερική. Ανάμεσα στους τρεις Γίγαντες, βρίσκονται η Τουρκία και η Ελλάς, ενώ τηλε-παρεμβαίνει το τολμηρό και πανταχού παρόν Ισραήλ. Ανάμεσα στους τρεις Γίγαντες, βρίσκονται επίσης και τα περίφημα πετρέλαια, όχι πλέον της Αραβίας αλλά εκείνα της ΑΟΖ Ελλάδος και Κύπρου, υπό το βλέμμα του Τούρκου τοπάρχη. Του «πειρατή της στέππας», σήμερα πάνοπλου και διεκδικητικού όσο ποτέ.

Ότι κάτι το τρομερό σοβεί, είναι ήδη προφανές. Θα δούμε τι ακριβώς θα συμβεί πολύ σύντομα. Ιδού γιατί πρέπει επί τέλους οι Έλληνες να προσέξουν και να μάθουν αυτό που μέχρι τώρα δεν ήξεραν, το Ανατολικό Ζήτημα. Έτσι θα καταλάβουμε καλύτερα το σήμερα αν συνειδητοποιήσουμε την σημασία του Ζητήματος, ανατρέχοντας προσεκτικά στην Ιστορία του. Η Ελλάς είναι και πάλι στο μάτι του Τυφώνος. Όπως το 1821, αλλά κατ’ άλλον τρόπον. Ο τρόπος μεν είναι άλλος, αλλά είναι ο...ίδιος! Διότι «εν αταξία η τάξις» και «τάξις εκ του χάους» ! Συνεπώς συνεχίζουμε την ανιχνευτική μας προσέγγιση: Όλα πρέπει να λεχθούν, διότι το ζήτημα που θίγουμε είναι συνεχές. Η Ιστορία, όπως πάντα, συνυφαίνεται με το παρελθόν και με το παρόν, από αυτό δε, εξαρτάται και ακολουθεί το μέλλον. Το νήμα ουδέποτε διακόπτεται.

Είναι γνωστό, ότι στις αρχές το 15ου αιώνος το κέντρο του πολιτισμού βρίσκεται στο Βυζάντιο, όπου κυριαρχεί το ελληνικό στοιχείο, η ελληνική γλώσσα και η σκέψη. Η παραλυτική εξασθένηση και απομείωση της χιλιετούς Αυτοκρατορίας και εν τέλει η επιτυχής εισβολή των Οθωμανών Τούρκων, επέφερε πραγματική αναστάτωση στην πορεία του πολιτισμού.

Ο ιστορικός Λόρδος John Emerich Edward Dalberg Acton, Βαρόνος Άκτον και Μαρκήσιος του Γκρόπολι (1834-1902), Καθηγητής της Συγχρόνου Ιστορίας στο Cambridge γράφει: «η νεότερη Ιστορία αρχίζει υπό την πίεση της Τουρκικής κατακτήσεως». Αυτό είναι αξιόλογο παραδειγματικό αποτύπωμα της αρχής «ουδέν κακόν αμιγές καλού». Δεν χωρούν στην ιστορική έρευνα εκφράσεις ούτε ατομικών συναισθημάτων, ούτε ρατσιστικών εκτιμήσεων. Ας προσέχουμε λοιπόν την έννοια των λέξεων, πράγμα που συχνά δεν κάνουμε. (ο Αντισθένης ο κυνικός Αθηναίος φιλόσοφος έλεγε ακριβώς «Αρχή σοφίας η των ονομάτων επίσκεψις»). Είναι ανόητο να προσπαθεί κάποιος να ερευνήσει και να εκφράσει την Ιστορία, έχοντας άγνοια των εννοιών. Όπως δε λέγει ο Θουκυδίδης : «Κτήμα εσαεί μάλλον ή αγώνισμα ες το παραχρήμα ακούειν» και Πολύβιος : «Η Ιστορία ηγείται το αληθές δια την ωφέλειαν των φιλομαθούντων» !

Ως εκ τούτου ας είμαστε ιδιαιτέρως προσεκτικοί : Οι Τούρκοι αποτελούν ένα μοναδικό ιστορικό φαινόμενο : Λαός αρχικώς βάρβαρος, εισβάλει στο κέντρο ενός μεγάλου πολιτισμού, του οποίου όμως υπήρξε ολότελα ανίκανος να καταλάβει την σημασία. Η ιστορία έχει δείξει ότι πάντοτε οι βάρβαροι νικητές εισβολείς – κατακτητές απορροφούν και αφομοιώνουν τον πολιτισμό της χώρας όπου εισβάλουν. Εδώ πράγματι διαπιστώνεται μια περίεργη ιστορική εφαρμογή του 2ου νόμου της θερμοδυναμικής που λέγεται «εντροπία». Λαμπρά παραδείγματα υπήρξαν οι Ρωμαίοι έναντι των Ελλήνων και τα γερμανικά φύλα (Οστρογότθοι, Φράγκοι, Βάνδαλοι, κλπ) έναντι των Ρωμαίων και εκρωμαϊσμένων Κελτών της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Οι Τούρκοι παριστούν την μοναδική περίπτωση εξαιρέσεως αυτού του ιστορικού κανόνος, καθώς, αντί να απορροφήσουν τον πολιτισμό των χωρών όπου εισέβαλαν, τον εδίωξαν ή τον κατέστρεψαν, όπως έπραξαν ιδιαιτέρως στον μείζονα Ελληνισμό, [παρά τα προς το ενάντιο αστήρικτα σοφίσματα του «Κύκλου του Μυνχάουζεν» (Ρεπούσηδες, Τατσόπουλοι, ΕΛΙΑΜΕΠ και ΣΚΑΪ)].

Όταν αναγκάσθηκαν να σταματήσουν τις κατακτήσεις εδαφών, μετά το πλήγμα που υπέστησαν στα τείχη της Βιέννης, άρχισαν να δείχνουν τα πρώτα σημεία παρακμής τους. Μέχρι τον 19ον αιώνα η Οθωμανική Αυτκρατορία φυτοζωεί όλο και περισσότερο και καταλήγει ως ο «Μέγας Ασθενής». Ο προταθείς 9 φορές για το βραβείο Νομπέλ της Λογοτεχνίας Γάλλος ιστορικός Albert Sorel (1842 – 1906), γράφει πολύ αποκαλυπτικά : «Δεν υπάρχει τουρκικό έθνος αλλά μόνο κατακτητές που στρατοπεδεύουν ανάμεσα σε εχθρικούς πληθυσμούς. Οι Τούρκοι, δεν σχηματίζουν Κράτος, αλλά μόνο στρατό που διατηρείται με την κατάκτηση και τείνει να διαλυθεί όταν υποχρεώνεται να σταματήσει». (« La Question d’Orient au XVIIIe siècle : le partage de la Pologne, le traité de Kaïnardji » -1877)

Ο Άγγλος διπλωμάτης, γλωσσολόγος και ιστορικός Sir Charles Norton Edgecumbe Eliot (1862-1931) γράφει στο περίφημο βιβλίο του «Turkey in Europe» (1908) : «…. όταν παρατηρούμε την Ιστορία του τουρκικού λαού φαίνεται ότι είναι σχεδόν αποκλειστικά κατάλογος ονομάτων και μαχών». Μπορούμε εδώ να προσθέσουμε ανεπιφύλακτα την φράση «και σφαγών και γενοκτονιών». Τα χαρακτηριστικά αυτά υπήρξαν έκδηλα και στην σύγχρονη ιστορία τους, όπως για παράδειγμα με τον …. μετριοπαθή και «φιλελεύθερο» Πρέδρο Οζάλ, ο οποίος διακήρυξε «αν υπάρχει ένα καλύτερο μέρος πρέπει να το πάρουμε !».

Επέτυχαν στην Κύπρο, «ημετέροις ατασθαλίησιν», μίλησαν με θράσος για την Κριμαία, για την Συρία και αναζητούν να μορφοποιήσουν το νέο-οθωμανικό αυτοκρατορικό «Στρατηγικό Βάθος» του Νταβούτογλου και στην Ουκρανία παριστάνουν τον «επιτήδειο ουδέτερο» υποστηρίζοντας τους Ουκρανούς και υποστηρίζοντας τους Ρώσους ! Αν τολμήσουν να εμπλακούν σε βάρος των Ρώσων (μόνο με τις ευλογίες των Δυτικών) και η Ρωσία αντιδράσει, - είναι δυνατόν να φαντασθούμε τι θα μπορούσε να συμβεί σε βάρος της «νυν και αεί» βουλιμικής Τουρκίας.

Βέβαια όλα είναι δυνατά εφόσον υπάρχουν άλλα … σκοτεινότερα σχέδια της Νέας Παγκόσμιας Τάξης Πραγμάτων, που ακολουθούνται σήμερα από τους παραπαίοντες της εξουσιαστικής αμερικανικής «κλίκας» οι οποίοι σκέπτονται «προληπτικό παγκόσμιο πόλεμο» προτού αναπτυχθούν η Ρωσία και η Κίνα.

Πάντως, ουδέν κακόν αμιγές καλού : Η εγκατάσταση των Τούρκων στο Βυζάντιο είχε αμέσως ή εμμέσως τα εξής ουσιώδη αποτελέσματα:

1ο . Η Γαλλία, με αφετηρία εκκινήσεως την πολιτική του βασιλέως Φραγκίσκου του Α΄ (1494-1547), προσεγγίζει τον Τούρκο Σουλτάνο Σουλεϊμάν Α΄ τον Μεγαλοπρεπή. Οι δύο δυνάμεις συμμαχώντας επιτέθηκαν πολλές φορές στον Γερμανό Αυτοκράτορα Κάρολο Κουίντο. Μάλιστα τον ενθαρρύνει αργότερα και στην επίθεση της Βιέννης και εξασφαλίζει εμπορικά προνόμια στην οθωμανική αυτοκρατορία, (τις διομολογήσεις - capitulations). Εδώ έχουμε μια επανάληψη της τακτικής του ημετέρου … ιστορικού γελωτοποιού Κατακουζηνού.

2ο . Η διατάραξη της επικοινωνίας με την Ανατολή και τις Ινδίες συντελεί στην ενίσχυση των Ευρωπαίων θαλασσοπόρων προς αναζήτηση νέων θαλασσίων οδών. Αποτέλεσμα η βελτίωση του τύπου των πλοίων και μεθόδων ναυσιπλοϊας, η διέλευση του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδος και η ανακάλυψη της Αμερικής.

3ο Επίσης συνέβη μια εκπληκτική και θαυμαστή , αληθής «πολιτισμική επανάσταση : Οι Έλληνες λόγιοι φεύγουν τον βάρβαρο και, ευλόγως , που μπορούσαν να στραφούν; Ασφαλώς στο σημείο της Ευρώπης που ήταν γεωγραφικά πλησιέστερο αλλά και ανεπτυγμένο οικονομικώς, σε αντίθεση με την Γαλλία και την Αγγλία οι οποίες ήσαν εξουθενωμένες από τον εκατονταετή πόλεμο ο οποίος τελείωσε το 1453, δηλαδή στις Ιταλικές πόλεις - κράτη.

Έτσι άρχισε αυτό που απεκλήθη «Αναγέννηση» του ελληνικού πνεύματος στην Δύση. Εδώ πρέπει να ακολουθούμε την Ιστορία σε όλες της τις πολυποίκιλες εκφάνσεις και είναι αναγκαία μία μικρή παράμψη από την συνέχεια του Ανατολικού Ζητήματος, καθόλου όμως άσχετη ή ανούσια.

Από τους 15ο και 17ο αιώνες και ένθεν αρχίζει η μεγάλη πνευματική Επανάσταση στην Ευρώπη, η οποία εκλήθη Αναγέννηση και μετά Διαφωτισμός. Είναι οξύμωρο να πούμε ότι αυτό έγινε σε αυτά ακριβώς τα μέρη, «χάριν και ένεκα», της εισβολής των βαρβάρων Τούρκων. Όμως «ουδεν κακόν αμιγές καλού». Την προθέρμανση πνευματικής αφυπνίσεως την είχε αρχίσει η Ευρώπη πολύ πιό πριν, πάλι με ελληνική ώθηση. Ήταν η εποχή του Καρλομάγνου, τον 8ον αιώνα. Οι δυτικοί Ευρωπαίοι συγγενείς μας λειτούργησαν αρχικά ως ένα ιδιότυπο ιστορικό άμορφο υγρό, το οποίο, κλεισμένο σε στεγανό λέβητα άρχισε τον βρασμό του. Η ώρα της «μεταστοιχειώσεως» φτάνει εν τέλει με την πτώση του Βυζαντίου, οπότε ο επελθών ψυχοπνευματικός βρασμός αποδεσμεύει την τεράστια δύναμή του. Τα στενά τοιχώματα του λέβητος τρίζουν και σπάνε. Η δύναμη που εμφωλεύει στον άνθρωπο τείνει προς το άπειρο και το ανθρώπινο πνεύμα κατά την φύση του υπερβαίνει αλματικά τους διαφόρους «φράχτες».

Το πρώτο μισό του 15ου αι. η Κωνσταντινούπολη και οι λίγες βυζαντινές ελεύθερες περιοχές που αποτελούσαν μία σκιά της άλλοτε κραταιάς Βυζαντινής αυτοκρατορίας ζούσαν τις τελευταίες δύσκολες στιγμές πριν την τελική πτώση. Η ορμητική προέλαση των Οθωμανών στην Μ. Ασία και την Βαλκανική έμοιαζε ασταμάτητη και το Βυζαντινό Ρωμαϊκό κράτος είχε περιορισθεί στην Κωνσταντινούπολη και σε ελάχιστα εδάφη, γεωγραφικά απομονωμένα μεταξύ τους,με πληθυσμό σε δημογραφική κάμψη,χωρίς ικανούς οικονομικούς πόρους,και μπροστά στην ανερχόμενη δύναμη των Οθωμανών το τέλος έμοιαζε προδιαγεγραμμένο και εγγύς χρονικά.

Οι βυζαντινοί πρόγονοί μας είχαν συναίσθηση ότι ζούσαν τις τελευταίες αγωνιώδεις ιστορικές στιγμές ζωής μίας αυτοκρατορίας που ψυχοραγούσε λίγο πριν την τελική πτώση. Η Άλωση της Πόλης το 1453 ήρθε για να επισφραγίσει την εξέλιξη των γεγονότων που έδειχναν μίαν αμείλικτη νομοτελειακή πορεία προς το τέλος. Μέσα σε αυτό το κλίμα ανασφάλειας και της επικείμενης οθωμανικής κατάκτησης πολλοί έστρεφαν τις ελπίδες τους στην χριστιανική Δύση που ίσως θα μπορούσε να βοηθήσει την Κων/πολη. Και όταν συνέβη η Άλωση,πολλοί ήσαν εκείνοι που κατέφυγαν σε χώρες της Δύσης για να αποφύγουν την υποδούλωση και να οργανώσουν απελευθερωτικές προσπάθειες. Ανάμεσα στους ελληνικούς πληθυσμούς που είτε ομαδικά είτε μεμονωμένα κατέφευγαν σε βενετοκρατούμενες περιοχές και αργότερα στην Βενετία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες ήσαν επιφανείς γόνοι βυζαντινών οικογενειών,όπως οι Παλαιολόγοι,έμποροι,ναυτικοί,αγρότες, στρατιώτες που απετέλεσαν ξεχωριστά ελληνικά στρατιωτικά σώματα στην υπηρεσία της Βενετίας (οι περίφημοι stradioti), ζωγράφοι και αγιογράφοι,
λόγιοι,φιλόσοφοι,επιστήμονες. Τώρα, λόγω των βαρβάρων Τούρκων οι οποίοι με την κτηνωδία τους έδιωξαν το μεγάλο ελληνικό πνεύμα από την πατρίδα του και το εξανάγκασαν να ξενιτευθεί στην Δύση αρχίζει η κοσμογονική «Μεγάλη Έκρηξη» της πνευματικής Αναγέννησης της Ευρώπης.

Μέχρι τότε, από τον 8ο μέχρι τον 13ο αιώνα οι Σχολαστικοί εργάζονταν, δίχως να έχουν πλήρη γνώση της Αρχαιότητος, την οποία εγνώρισαν κυρίως με λατινικές μεταφράσεις από τα Αραβικά. Κυριαρχεί αναμφισβήτητη η αυθεντία του Αριστοτέλους, («Αυτός έφα»), από μέτριες ή κακές μεταφράσεις. Με την Δ΄ Σταυροφορία το 1204 και την επελθούσα Φραγκοκρατία, υπήρχε στην Κόρινθο ένας Καθολικός Επίσκοπος ο Willem van Moerbeke, ο οποίος με ομάδα 70 βοηθών μεταφράζει τον Αριστοτέλη στα λατινικά από τα ελληνικά (όπως επίσης Ήρωνα, Αρχιμήδη και Πρόκλο !). Αυτός ήταν φίλος του Θωμά Ακινάτη, του έστειλε τις εν λόγω μεταφράσεις, βάσει των οποίων αυτός διασκεύασε τις Αριστοτελικές φιλοσοφικές βάσεις του Χριστιανισμού, αποστασιοποιούμενος από τις προηγούμενες Πλατωνικές του Αυγουστίνου.

Ευαγγελία Ιωαννίδου 

Share This !

2022 ALL RIGHTS RESERVED COPYRIGHT ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΊ ΑΝΤΊΛΑΛΟΙ