ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 

Χάρτης απεικονίζει τα Οθωμανικά εδάφη

Η Ρωσία, η Αγγλία και η Αυστρία ασχολούνται με το Ανατολικό Ζήτημα, γελοιογραφία του 1878.

γελοιογραφία που απεικονίζει την διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. 

Ο όρος Ανατολικό Ζήτημα,  αναφέρεται στον ανταγωνισμό μεταξύ Ανατολής και Δύσης και ειδικότερα αφορά τα διπλωματικά και πολιτικά προβλήματα που δημιουργήθηκαν από τις εγγενείς αδυναμίες στη διατήρηση της συνοχής του Οθωμανικού Κράτους που παρουσιάστηκαν από τα μέσα του 18ου μέχρι και τις αρχές του 20ου αιώνα, όταν ο ένας μετά τον άλλο οι υπόδουλοι στους Οθωμανούς λαοί εξεγέρθηκαν κατά της Αυτοκρατορίας, η οποία είχε ηττηθεί από τη Ρωσία κατά τον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο το 1774.

Μεταφορικά, αναφέρεται σε προβλήματα και συζητήσεις που χρονίζουν άσκοπα
(ή και σκόπιμα), χωρίς να επιλύονται.

Η ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΑ TOΥ «ANATOΛIKOΥ ZHTHMΑΤΟΣ» -1

«Να τη χαιρόμαστε τη ζωή, είναι οδηγία και ευλογία και νόημα και εντολή. Η πιο σπουδαία εντολή, ας πούμε ελληνική, ενός ελληνικού δεκαλόγου. Να τη χαίρεσαι τη ζωή, μέσα σε μέτρα όμως. Χωρίς υπερβολές, χωρίς να φτάνεις στην ύβρι. Αυτό είναι το νόημα, που σημαίνει κατάφαση. Λοιπόν κι όσο δεν έχουμε αυτή την αγρύπνια κι αφήνουμε και περνάει η μέρα και περνάει και αύριο και αύριο και έχεις καιρό και έχεις καιρό, κάποτε θα πάθουμε εκείνο που έπαθε ο Θαλής, αυτός τό έπαθε συνειδητά βέβαια, αυτό λέω και τελειώνω, έρχομαι σε σας, τούλεγε η μάνα του παντρέψου Θαλή. Ο Θαλής, πολύ μεγάλος, τρομακτικό πνευματικό μέγεθος στους προσωκρατικούς φιλοσόφους. Ο Θαλής ο Μηλίσιος. Του έλεγε λοιπόν η μάνα του...είχε αφιερωθεί εκεί στις έρευνές του...παντρέψου γιέ μου. Της έλεγε: έχω καιρό μάνα, ουκέτι καιρός, δεν ήρθε ακόμα η ώρα να παντρευτώ. Παντρέψου γιέ μου και παντρέψου,… παντρέψου...Όποτε μια μέρα του λέει: παντρέψου γιέ μου! Και εκείνος λέει εκείνο το περίφημο: ούπω καιρός, δεν είναι πια καιρός!» Ο Δάσκαλος Δημήτριος Λιαντίνης 27 - 05 - 1998 .

Πάντοτε υπάρχει μια φιλοσοφία η οποία διέπει τις πράξεις των ανθρώπων, όπως επίσης υπάρχει και μια φιλοσοφία η οποία διέπει την Ιστορία των λαών.

Ο Χέγγελ λέει ότι τα ιστορικά γεγονότα διέπονται και καθορίζονται από το Πνεύμα (Geist). Το Πνεύμα, ο Χέγγελ το παρουσιάζει ωσάν τους Θεούς του Ολύμπου, οι οποίοι αποφασίζουν όπως κατά την Θεολογία του Ομήρου, στην Ιλιάδα και στην Οδύσσεια. Όμως το Πνεύμα αυτό δεν είναι ούτε οι Θεοί του Ολύμπου, ούτε μια μυστικιστική ουράνια δύναμη, αλλά είναι η ίδια η ψυχοσύνθεση του ανθρωπίνου γένους. Οι άνθρωποι συγγράφουν την Ιστορία τους, με τις εμπνεύσεις τους και με τα λάθη τους. Την συγγράφουν παρουσιάζοντας αυτό που γράφουν οι ίδιοι με το Αίμα τους. Και πώς την συγγράφουν; Με νου και πέννα, σε συνδυασμό με Γνώση.

Γνώση σημαίνει επίγνωση, διάγνωση και συνάμα πρόγνωση του πλέγματος των σχέσεων. Από την Αρχή, την οποίαν ο Πλάτων αποκαλεί «ανιούσα προς το ανυπόθετον», μέχρι των απωτέρων συνεπειών της, τις οποίες ο Πλάτων αποκαλεί «κατιούσα» διαλεκτική. Όχι επιπόλαια και φευγαλέα, αλλά, κατά την υπόδειξη της καρτεσιανής μεθόδου, προσεκτικά από ιδέα σε ιδέα, «καθαρή και χωριστή», μέχρις ότου αποκτήσει «Συνείδηση» του συνόλου των σχέσεων. Γνώση λοιπόν σημαίνει παρακολούθηση της αδιάκοπης συνέχειας των σχέσεων, από την πρώτη αιτία μέχρι τα τελικά επακόλουθά της.

Σ’ αυτό το πνεύμα ο «Γέρος της Δημοκρατίας», Γεώργιος Παπανδρέου, ο ιδρυτής της μοιραίας πολιτικής δυναστείας, είπε μιλώντας για τον γιό του ότι: «ο Ανδρέας γνώσεις έχει, Γνώση δεν έχει». Και ο «Γέρος» ήξερε πολύ καλά τι έλεγε. Καλές οι γνώσεις του συνεχούς δανεισμού για μη παραγωγικές παροχές, αλλά μοιραία η απουσία της Γνώσης, της αληθούς αντιλήψεως ενός γνωστικού ανθρώπου.

Με «γνώσεις» για τον δανεισμό, ο Ανδρέας είχε εντοπίσει την προσοχή του στο άμεσο κέρδος, δηλαδή στην άγρα ψήφων, δηλαδή στο «αυθάδες προς το συμφέρον» όπως έλεγαν οι αρχαίοι, αλλά υπήρξε σκόπιμα τελείως αδιάφορος ως προς την Γνώση των συνεπειών, όχι βεβαίως γι’ αυτόν, αλλά για τον λαό. Όχι από νοητική αδυναμία, (διότι διέθετε έναν εξαίρετο νου), αλλά από ηθική πενία και αδιαφορία.

Τονίζω το «αδιάφορος» διότι είναι απολύτως αδύνατον να μην γνώριζε τις συνέπειες. Αυτό αποδεικνύει (μαζί με πολλά άλλα του χαρακτήρος του) και η απάντηση την οποίαν έδωσε στον νομικό και οικονομολόγο δημοσιογράφο Κωνσταντίνο Κόλμερ, όταν του είπε «έτσι όπως πάμε, κ. Πρόεδρε, θα χρεοκοπήσουμε». Η κυνική απάντηση την οποίαν έδωσε ήταν αποκαλυπτική του χαρακτήρος και του είδους του ανδρός: «Tο ξέρω ότι θα χρεοκοπήσουμε. Αλλά μέχρι τότε, εγώ θα έχω πεθάνει»! Δεν ήταν ούτε είναι ο μόνος ο οποίος σκέφθηκε ή σκέπτεται κατ’ αυτόν τον τρόπο.

Πρέπει βεβαίως να συνεκτιμούμε στην προσέγγιση του ιστορικού Γίγνεσθαι και τον παράγοντα Τύχη, ως προς τα ιστορικά γεγονότα των ατόμων και των λαών. Δεν πρέπει να λησμονούμε την γνώμη και την σοφία κάποιου άλλου πολιτικού ανδρός και μεγάλου ψυχολόγου, ο οποίος είχε μελετήσει βαθύτατα την Ιστορία και ο οποίος λέει: «Για να μην εξαλειφθεί η ελεύθερη βούληση του ανθρώπου, πιστεύω να είναι αλήθεια πως η Τύχη είναι ο διαιτητής των μισών από τις πράξεις μας, αλλά μας αφήνει ακόμη να διευθύνουμε το άλλο μισό ή και κάτι λιγότερο». [Βέβαια, εδώ, Τύχη δεν σημαίνει καμιά μυστικιστική επέμβαση από το Υπερπέραν αλλά αναφέρεται στην κρίσιμη σημασία της «καιρικότητoς» η οποία παρεμβαίνει ρυθμιστικά στο πλέγμα το σχέσεων. Πλέγμα το οποίον εκτείνεται σε 4 διαστάσεις (3 του Eυκλείδιου χώρου και μία του χρόνου)].

Ο ίδιος σπουδαίος ψυχολόγος προσθέτει ακόμη: «Πιστεύω επίσης ότι θα είναι ευτυχής αυτός που οδηγεί τις πράξεις του σύμφωνα με το πνεύμα των καιρών και παρομοίως, θα είναι δυστυχής αυτός του οποίου οι πράξεις δεν είναι σύμφωνες με τον καιρό». Ποιος είναι αυτός ο μεγάλος ψυχολόγος και θεμελιωτής της πολιτικής επιστήμης; Ο Νικολό Μακιαβέλλι, ο συκοφαντημένος και παρεξηγημένος Μακιαβέλλι, o maestro της Ηγετικής Πολιτικής.

Ο όρος Ανατολικό Ζήτημα πρωτοκαθιερώθηκε στην γλώσσα της Διπλωματίας ήδη από το 1822, κατά τις συζητήσεις του Συνεδρίου της Βερόνας με αναφορά στην τότε λίαν πρόσφατη Ελληνική Επανάσταση του 1821. Κατόπιν επεκτάθηκε και εμπλουτίστηκε σε σχέση με τα πολύμορφα και δυσεπίλυτα, πολιτικά αλλά και οικονομικά προβλήματα τα οποία είχαν δημιουργηθεί με την τεράστια εξάπλωση και παγίωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στα Βαλκάνια και στην Μέση Ανατολή, αλλά και με κύρια έμφαση στην σταθερή πλέον υποχώρησή της από τις κτίσεις αυτές. Πρωταγωνιστές του εν λόγω ζητήματος ήσαν, κατά καιρούς, αφ' ενός οι «Μεγάλες Δυνάμεις» της Ευρώπης (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία) και οι λοιπές ήσσονες δυνάμεις, αφ' ετέρου δε οι εξεγειρόμενοι λαοί της Ανατολικής Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής.

Μερικοί λέγουν ότι το Ανατολικό Ζήτημα αρχίζει από ….. τον Τρωικό Πόλεμο, καθώς και αυτός αφορά σε μία σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ Ανατολής και Δύσεως. Άλλοι θέτουν την αρχή αμέσως μετά τον θάνατο του Σουλεϊμαν του «Μεγαλοπρεπούς» (1566) και ειδικότερα στην Ναυμαχία της Ναυπάκτου το 1571 .

Η παρούσα αφήγηση θα εκκινήσει από την εποχή της Μεγάλης Αικατερίνης. Μη βιαστεί κάποιος κακοπροαίρετος να μιλήσει για …. παρελθοντολογία. Ο ειλικρινής αναζητητής ας ακολουθήσει μεθοδικά την ιστορική ανάπτυξη. Θα ιδεί πόσο ξεκάθαρα συνδέονται μεταξύ τους τα γεγονότα, καθώς και το ξεδίπλωμα όλων των διαπλεκομένων αιτιωδών σχέσεων, μέχρι σήμερα.

Τότε και μόνο θα καταδειχθεί πως η άγνοια ή σφαλερά αντίληψη της ουσίας του Ανατολικού Ζητήματος, οδήγησε τις ελληνικές κυβερνήσεις σε στάσεις ορθές αλλά και σε στάσεις ολέθριες για τα ελληνικά εθνικά συμφέροντα, είτε στην κυρίως Ελλάδα είτε ακόμη και στην άλλη Ελλάδα μας η οποία απέμεινε ακόμη ελεύθερη και λέγεται Κύπρος.

Πηγές μας είναι η σχετική διεθνής βιβλιογραφία με κύριο πυρήνα το εξαιρετικό βιβλίο του ιστορικού και συντηρητικού βουλευτή John Arthur Ransome Marriott, «The Eastern Question: An Historical Study in European Diplomacy», Oxford, Clarendon Press. 1917. Επίσης έγινε και μια επισκοπική ανάγνωση στα βιβλία : «Black Sea: A History», Charles King (2004) - «The Eastern Question, 1774–1923», Alexander Lyon Macfie, New York, Longman (1996) - «Britain and the Eastern Question, 1875–78», Richard Millman, Oxford University Press (1979) - «Great Power Diplomacy: 1814–1914» Norman Rich (1991) - «Crisis Among the Great Powers: The Concert of Europe and the Eastern Question» Miroslav Šedivý, Bloomsbury Publishing (2016) και «Disraeli, Gladstone, and the Eastern Question», Robert William Seton-Watson, (1935).

Επισημαίνουμε υπαινικτικά δύο προσπάθειες αποφυγής ή και αποδυνάμωσης της αιτιοπαθολογικής ερμηνείας του θέματος: Tην «παρελθοντολογία» και την «συνωμοσιολογία», που μερικοί υποτιμούν, κυρίως επειδή η αναμφισβήτητη αναγωγή στις πρώτες αιτίες δεν τους συμφέρει να ακούγεται.

Όμως «παρελθοντολογία» σημαίνει Ιστορία. Σημαίνει εμπλουτισμό της πείρας για την οποίαν ο οξυδερκέστατος Oscar Wilde είπε ότι «είναι το όνομα που δίνουμε στα λάθη μας». Σημαίνει ακόμη επανάληψη αυτού που ο μέγας Θουκυδίδης αποκαλεί «κτήμα εσαεί», οδηγό που καθορίζει την συμπεριφορά των ανθρώπων, μιλώντας για την Ιστορία του Πελοποννησιακού πολέμου όταν λέει στο τέλος του προλόγου του (1.22) πως το έργο του αυτό έχει συνταχτεί για να είναι κειμήλιο αιώνιο μάλλον παρά ανάγνωσμα για ν’ ακούεται προσωρινά.

Ο Marriott λέγει «για να αντιμετωπίζουμε το μέλλον άφοβα και να το διαμορφώσουμε σωστά, τίποτε δεν είναι πιο απαραίτητο από την γνώση του παρελθόντος». Συνεπώς η «παρελθοντολογία» την οποίαν μερικοί (όπως τα κόμματα στην Ελλάδα, ένοχα εθνικής μειοδοσίας και ξενόδουλης υποταγής) περιφρονούν και αποκρύπτουν ή αποφεύγουν δολίως, δηλαδή η γνώση της Ιστορίας, είναι η μόνη ορθή μέθοδος για την σωστή διαμόρφωση και κατανόηση των πράξεών μας.

Τονίζουμε ακόμη ότι ο άνθρωπος γράφει την ιστορία του, ενεργώντας είτε ως άτομο, είτε ως πρόσωπο, είτε ως οργανωμένος λαός, με το κράμα αυτό της ενεργού ζωής του που λέγεται ατομική Βούληση και Τύχη. Αυτό που λέμε εδώ Τύχη είναι η συμβολή στην σειρά τoυ πολύπλοκου πλέγματος της αιτιώδους σχέσεως ενός στοιχείου πέραν του τρισδιάστατου χώρου, που αφορά στην κρίσιμη «και κριτική όλων» τέταρτη διάσταση του χρόνου. Είναι πάντοτε αυτός ο αστάθμητος παράγων ο οποίος καλείται «καιρός» (είτε «καιρικότης»).

[Η «καιρικότης» συνίσταται στην εκ μέρους της συνειδήσεως σύλληψη εκείνου που η ίδια θεωρεί ως μοναδικό και διά του οποίου η ίδια ανανεώνεται καί ολοκληρώνεται κάθε φορά, ενώ ταυτόχρονα ανανεώνει και ολοκληρώνει την αντίληψη την οποίαν έχει σχηματίσει για την πραγματικότητα, αλλά και για την σχέση η οποία την συνδέει προς εκείνη, ενώ από την άλλη μεριά, η καιρικότης της συνειδήσεως έγκειται ακριβώς σ’ αυτού τού είδους
την βίωση τού «ετέρου», του μακρινού και διαφορετικού, ως «οικείου» του οποίου την αντικειμενικότητα διασφαλίζει και αντιστοίχως ιδιοποιείται]

Συναφώς αναφέρεται επίσης από τους επιλεκτικούς ερμηνευτές ή και χλευαστές της Ιστορίας (κατά το δικό τους «δοκούν») και μια άλλη λέξη η οποία περιφρονείται εμφατικά, η «συνωμοσιολογία». Επαναλαμβάνουμε εδώ ότι η προσεκτική μελέτη της Ιστορίας μας αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει σημαντικό ιστορικό φαινόμενο και γεγονός το οποίο να μην είναι αποτέλεσμα μιας προηγηθείσης «συνωμοσίας» (δηλαδή ενός μυστικού σχεδίου το οποίο υλοποιείται κρυφά από μια ομάδα ατόμων, συνήθως όμως για κακούς σκοπούς). Συνωμοσία ήταν … η Ιερή Εξέταση, η Ιερά Συμμαχία, η Φιλική Εταιρία, η Γαλλική Επανάσταση, η «Εγκάρδια Συνεννόηση» - Αντάντ /Entente Cordiale, ο φασιστικός Άξων, το ΝΑΤΟ και η ΕΕ.
Προηγείται η συνωμοσία, έπεται το ιδιότυπο σήριαλ των ιστορικών φαινομένων που τελικώς αποδεικνύουν την «συνωμοσία», επιτυχή ή αποτυχημένη, συνεχή ή πρόσκαιρη. Πρέπει συνεπώς να είμαστε ιδιαιτέρως προσεκτικοί, όταν επιπολαίως περιφρονούμε ή παρεξηγούμε τις έννοιες. Αυτή στάση είναι λίαν σύνηθες φαινόμενο στην κοινωνία μας, απότοκο είτε ανικανότητος είτε δολίου σκοπιμότητος.

Ευαγγελία Ιωαννίδου 

Share This !

2022 ALL RIGHTS RESERVED COPYRIGHT ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΊ ΑΝΤΊΛΑΛΟΙ