ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

Οι Ρώσοι ηγέτες δεν βλέπουν απλώς την ανάγκη να είναι η Ουκρανία ένα «προστατευτικό μαξιλάρι» ασφαλείας μεταξύ Ανατολής και Δύσης, αλλά πιστεύουν βαθιά ότι η Ουκρανία (όπως η Λευκορωσία) πρέπει να επανεισαχθεί σε μια ευρύτερη ρωσική σφαίρα επιρροής, ως πρώτο βήμα απομάκρυνσης του NATO μακριά από τα ρωσικά σύνορα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ: ΕΠΑΝΕΞΕΤΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗ ΡΩΣΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΟΥΚΡΑΝΙΑ – Β’

Ένας περιορισμός της ρωσικής δραστηριότητας στα ανατολικά του Δνείπερου θα μπορούσε πιθανώς να διατηρήσει την Ευρώπη εσωτερικά διαιρεμένη κατάλληλα, από πλευράς οικονομικής, στρατιωτικής και διπλωματικής ανταπόκρισης. Θα είχε επίσης μειωθεί η πιθανότητα σημαντικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ κινούμενων προς τα ανατολικά, μαζί με τον κίνδυνο η Φινλανδία (και ίσως η Σουηδία) να συζητούν πιθανή συμμετοχή τους στο ΝΑΤΟ. Χωρίς κάποια πιεστική άμεση και δυσβάστακτη ανάγκη να γίνει μια τέτοια κίνηση αυτή τη στιγμή, η στρατηγική λογική μιας περιορισμένης εισβολής φαίνεται ότι ήταν η προτιμώμενη επιλογή.
Δεν θα είχε εξαλείψει εντελώς τη μελλοντική μετατόπιση και μετάλλαξη στις σχέσεις ασφαλείας της Ουκρανίας, που θα μπορούσαν μια μέρα να αμφισβητήσουν τη Ρωσία, αλλά είναι μάλλον απίθανο το ΝΑΤΟ να εξέταζε σοβαρά την επέκτασή του σε μια διαιρεμένη χώρα (ιδιαίτερα όπου αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει μια άμεση ρωσική στρατιωτική απάντηση). Μετά τα πρώτα χρόνια από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, οι Ηνωμένες Πολιτείες και ιδιαίτερα η Δυτική Ευρώπη εξέφρασαν δυνατά, πολλές «υποστηρικτικές» απόψεις για τη δημοκρατία στην Ουκρανία και για τον ευκταίο μελλοντικό δυτικό προσανατολισμό της χώρας. Αλλά στην πράξη, οι ΗΠΑ και οι Ευρωπαίοι ηγέτες παρέμειναν εξαιρετικά προσεκτικοί, περιορίζοντας τις μεταφορές όπλων στο Κίεβο και επιδιώκοντας πάγια να αποφύγουν τον κίνδυνο μιας άμεσης σύγκρουσης με τη Ρωσία.

Η Ρωσία επέλεξε τη μαξιμαλιστική επιλογή της εισβολής στην Ουκρανία, σε μια προσπάθεια να υποβαθμίσει σημαντικά το ουκρανικό στράτευμα και πιθανώς να πολιορκήσει το Κίεβο, ώστε να εξαναγκάσει τους Ουκρανούς σε μια πολιτική «επανευθυγράμμιση», ενώ θα είχαν εμπλακεί σε σημαντικές μάχες στην ανατολική Ουκρανία, ώστε η Ρωσία να επεκτείνει εδαφικά τις αποσχισθείσες δημοκρατίες. Αυτό όμως το δρώμενο προκάλεσε γρήγορα μια μέγιστη ανταπόκριση από την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες, τουλάχιστον όσον αφορά στα γεωοικονομικά και διπλωματικά εργαλεία τους. Τα δυτικά έθνη ενισχύουν επίσης τις βασικές μεταφορές όπλων στην Ουκρανία, αν και έως τώρα, συνεχίζουν να αποφεύγουν την ενεργή στρατιωτική παρέμβαση. Οι νέες συμφωνίες της Ρωσίας με την Κίνα και οι κινήσεις της για τη δημιουργία πρόσθετων συναλλαγματικών αποθεμάτων τουλάχιστον κατά τους τελευταίους έξι μήνες, δείχνουν ότι η Μόσχα ανέμενε τις ευρείες κυρώσεις που υπέστη.

Όμως για μια επιτυχή υφεσιακή «στρατηγική μετριασμού», η Ρωσία πρέπει να επιτύχει γρήγορα τους στόχους της στην Ουκρανία – συγκεκριμένα να υποβαθμίσει την ουκρανική στρατιωτική δυνατότητα, να επεκτείνει την προστατευτική ζώνη του χώρου γύρω από τις αποσπασθείσες νεογέννητες δημοκρατίες και να πιέσει την κυβέρνηση του Κιέβου να εγκαταλείψει τα όνειρα της ένταξης στην ΕΕ και στο ΝΑΤΟ - τουλάχιστον με κάποιο «επένδυμα» πολιτικής νομιμότητας.

Προς το σκοπό αυτόν, η εισβολή της Ρωσίας περιείχε και την επίσημη αναγνώριση της αυτοδιάθεσης των δύο νέων δημοκρατιών, μια επίσημη συμφωνία που θα επιτρέψει τα ρωσικά στρατεύματα στην επικράτεια αυτών των κρατών και μια επίσημη ρωσική ψηφοφορία αποδεχόμενη την ανάπτυξη δυνάμεων στο εξωτερικό. Για να έχει κάποια ελπίδα η Ρωσία να χαλαρώσει τις κυρώσεις και την απομόνωσή της μετά τη σύγκρουση, θα χρειαστεί κάποιο είδος διεθνώς αναγνωρισμένης νόμιμης συνθήκης ή συμφωνίας με την ουκρανική κυβέρνηση. Σ’ αυτό το σημείο, ωστόσο, δεν είναι σαφές αν ακόμη κι αυτό θα βοηθούσε πλέον τη Ρωσία να ανακτήσει την πρόσβασή της στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Πολιτικές πεποιθήσεις και λήψη αποφάσεων
Υπάρχουν δύο παράγοντες που ενδέχεται να συνέβαλαν στην απόφαση της Μόσχας να αναλάβει μια τέτοια επιχείρηση υψηλού κινδύνου για μόνο ένα ελάχιστο πρόσθετο στρατηγικό όφελος σε σύγκριση με εκείνο που θα απέρρεε από πολλές πράξεις χαμηλότερου κινδύνου.
Πρώτον, η Ρωσία είδε ένα σύντομο «παράθυρο ευκαιρίας» που διαμορφώθηκε από τις υψηλές τιμές του πετρελαίου, τη συνεχιζόμενη Δυτική κοινωνική και πολιτική κατάτμηση λόγω των πολιτικών της COVID-19, την μεγάλη εξάρτηση της Ευρώπης από τη ρωσική ενέργεια και την επικέντρωση των ΗΠΑ στην Κίνα. Αυτό μπορεί να προσέφερε περίσσεια εμπιστοσύνης στη Ρωσία ότι υπήρχε μικρή πιθανότητα στρατιωτικής απάντησης από το ΝΑΤΟ. Αλλά ακόμη και χωρίς αυτούς τους παράγοντες, ήταν εξαιρετικά απίθανο η δυτική συμμαχία ασφαλείας να είχε παρέμβει φυσικά στην Ουκρανία.

Ο δεύτερος και πιο πιθανός παράγοντας είναι ότι, η πολιτική ιδεολογία στη Μόσχα παγιώθηκε και μορφοποιήθηκε σε κάτι συγκεκριμένο και αμετακίνητο, περισσότερο από μια εθνικιστική σωρευτική συνάθροιση που μπορεί να πολλαπλασιαστεί ή να υφεθεί κατά βούληση. Οι Ρώσοι ηγέτες δεν βλέπουν απλώς την ανάγκη να είναι η Ουκρανία ένα «προστατευτικό μαξιλάρι» ασφαλείας μεταξύ Ανατολής και Δύσης, αλλά πιστεύουν βαθιά ότι η Ουκρανία (όπως η Λευκορωσία) πρέπει να επανεισαχθεί σε μια ευρύτερη ρωσική σφαίρα επιρροής, ως πρώτο βήμα απομάκρυνσης του NATO μακριά από τα ρωσικά σύνορα.

Στην εξέταση της ηγεσίας και της ιδεολογίας, μπορεί κανείς να επισημάνει στο Ρώσο Πρόεδρο Βλαντίμηρ Πούτιν αυτό: Ο Πούτιν έχει εκδώσει διάφορα έγγραφα και είχε εκφωνήσει ποικίλες ομιλίες για την Ουκρανία, συμπεριλαμβανομένης και της ερμηνείας της ρωσικής ιστορίας με την ιδέα ότι η Ουκρανία δεν έχει κανένα αποτελεσματικό και ουσιώδες δικαίωμα ανεξαρτησίας από τη Ρωσία. Σε μερικούς, αυτό υποδηλώνει ότι ο Πούτιν είναι απλώς ένας … τρελός, μεγαλομανιακός ηγέτης, «προσκολλημένος» στην αποκατάσταση της Σοβιετικής Ένωσης. Αλλά η γραμμή συλλογισμού του Πούτιν δεν είναι μόνο δική του, είναι ένα μακροχρόνιο γενικευμένο «συνεχές» στη μετα-σοβιετική Ρωσία και χρησιμοποιείται συχνά ως πολιτικό εργαλείο για τη διαμόρφωση των λαϊκών αντιλήψεων. Περαιτέρω, σε μια χώρα τόσο μεγάλη και τόσο πολύπλοκη όσο είναι η Ρωσία, είναι δύσκολο να πιστέψουμε ότι οι απλές «ιδιοτροπίες» ενός και μόνο ατόμου μπορούν να κυριαρχήσουν σε όλες τις αποφάσεις. Ναι, ο Πρόεδρος Πούτιν έχει τεράστια ατομική εξουσία και δυνατότητες απόφασης κι ενέργειας, σαφώς υπερπολλαπλάσιες από έναν δημοκρατικά εκλεγμένο πρόεδρο-υπάλληλο της Δύσης. Όμως η ρωσική κυβέρνηση και ο ρωσικός στρατός έχουν πολλούς διαρθρωτικούς περιορισμούς, που περιορίζουν την ικανότητα ενός ατόμου να επιβάλλει πάντα την κατεύθυνσή του, ιδιαίτερα όταν τα «στοιχήματα» είναι τόσο μεγάλα .

Η αξιολόγηση της πολιτικής ηγεσίας απαιτεί αρχικά την εξέταση της ορθολογικά, αν και ο ορθολογισμός ενίοτε είναι απλώς περιστασιακός. Η ιδεολογία του Πούτιν δεν είναι μόνο δική του. Και αυτή η ιδεολογία έχει προσφέρει στο έθνος του αρκετά, ώστε μπορεί να αρχίσει να αναδιαμορφώνει την αντίληψη του κινδύνου και της ανταμοιβής από την εισβολή στην Ουκρανία. Η ρωσική πολιτική ιδεολογία έχει καλύψει την υποκείμενη στρατηγική πραγματικότητα πως η κατάληψη και ολόκληρης της Ουκρανίας είναι απίθανο να οδηγήσει στην «παράδοση» του ΝΑΤΟ. Αντ' αυτού, είναι πιθανό να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα, να αναζωογονήσει την αίσθηση κοινού σκοπού του ΝΑΤΟ, προσδιορίζοντας έναν σαφή και πραγματικά παρόντα κίνδυνο. Από μια ιδεολογική προοπτική, η Μόσχα μπορεί να χρειάζεται την Ουκρανία «της» πίσω. Αλλά ιδωμένη από μια στρατηγική προοπτική, μία ζώνη «προφυλακτικής απόσβεσης» των πιθανών ρωσικών προβλημάτων, ένα «μαξιλαράκι» στην ανατολική Ουκρανία, παρέχει στη Ρωσία περισσότερη ασφάλεια και αφήνει το ΝΑΤΟ διαιρεμένο. Τα έθνη της Ανατολικής Ευρώπης και της Βαλτικής μπορεί να τονίζουν τη ρωσική απειλή, αλλά οι «εκ του ασφαλούς ατρόμητοι» Σύμμαχοί τους στη Δυτική Ευρώπη θα ερμηνεύουν τις όποιες προσεκτικές και περιορισμένες ρωσικές κινήσεις ως αδιατάρακτη συνέχεια του status quo. Έτσι θα επικρατούσαν συγχυτικές, διαφορετικές περιφερειακές προοπτικές, οπότε αυτό θα συμβάλει σαφώς στη στρατηγική ασφάλεια της Ρωσίας.


Ιδεολογικές ενέργειες με πραγματικές συνέπειες
Επιτρέποντας την ιδεολογία να αντικαταστήσει τη στρατηγική λογική, η Ρωσία βρίσκεται τώρα σε μια επικίνδυνη θέση. Εάν δεν μπορεί να εξαναγκάσει την Ουκρανία σε μια ταχεία πολιτική διευθέτηση, ώστε να εξασφαλίσει την ουδετερότητα (και ίσως την ανεξαρτησία της ανατολικής Ουκρανίας), κινδυνεύει να εμπλακεί σε έναν πολύ μεγαλύτερο και μακροχρόνιο πόλεμο, όπου η τριβή μπορεί να ευνοήσει τους Ουκρανούς, ιδιαίτερα επειδή τα όπλα από το ΝΑΤΟ συρρέουν όλο και περισσότερο. Η Ρωσία δεν θα κερδίσει τα πολιτικά της ζητούμενα από μια τέτοια παρατεταμένη σύγκρουση και επίσης θα βρεθεί όλο και περισσότερο απομονωμένη, οικονομικά και πολιτικά. Ένας παρατεταμένος πόλεμος με την Ουκρανία θα αποδυναμώσει τις σχέσεις της Ρωσίας με την Κίνα, η οποία διατηρεί σημαντικούς δεσμούς με το Κίεβο και βασίζεται στη Ρωσία, στην Ουκρανία και στη Λευκορωσία ως βασικά συστατικά του επικοινωνιακού της άξονα στην «Πρωτοβουλία μιας Ζώνης κι ενός Δρόμου» και των οδικών μεταφορών από και προς την Ευρώπη. Εν ολίγοις, όλοι οι κίνδυνοι που επισημαίνουν οι στρατηγικές λογικές, μας οδηγεί να περιμένουμε πως η Μόσχα θα επιδιώξει πιο περιορισμένους στόχους, επειδή οι στρατηγικές λογικές παραμένουν μετρητές πραγματικότητες που πρέπει να αντιμετωπίσει η Ρωσία.

Κατά την εκτίμηση των πιθανών συμπεριφορών των χωρών, εξετάζοντας τους περιορισμούς, τους εξαναγκασμούς, την δυνατότητα και την ικανότητά τους, βοηθάμε στη διαμόρφωση της εικόνας της στρατηγικής λογικής. Ποιες είναι οι ανυπέρβλητες επιταγές; Πώς αλλάζει ο χρόνος το σχετικό βάρος κάθε παράγοντα; Ποιες είναι οι πιθανές απαντήσεις των άλλων; Πως λειτουργεί τώρα ο χρόνος ώστε να ενεργήσουμε ή να αποφύγουμε τη δράση; Αλλά αυτή η απρόσωπη προσέγγιση έχει τους περιορισμούς της, διότι, τελικά, δεν είναι η λογική που διαμορφώνει το μέλλον, αλλά οι αποφάσεις των ανθρώπων. Και η πολιτική ιδεολογία μπορεί και χρωματίζει τις λιγότερο προσωπικές στρατηγικές λογικές που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι για να δικαιολογήσουν τις επιλογές τους.

Οι παγκόσμιοι ηγέτες που αποτυγχάνουν να κατανοήσουν τις υποκείμενες πραγματικότητες μιας κατάστασης και επιτρέπουν την πολιτική τους ιδεολογία να υπερβεί τη στρατηγική λογική, συχνά λαμβάνουν αποφάσεις που αποφέρουν απροσδόκητα κι ανεπιθύμητα αποτελέσματα. Επίσης και για όσους από εμάς αναλύουν αυτές τις αποφάσεις, αποτυγχάνοντας να συνεκτιμήσουν το δυνητικό βάρος της πολιτικής ιδεολογίας, αυτή η υπεραπλούστευση ασφαλώς θα οδηγήσει σε λανθασμένες προβλέψεις.

Η χρήση της απρόσωπης λογικής δεν μπορεί να προβλέψει από μόνη, τη συμπεριφορά των γεωπολιτικών φορέων, αλλά μπορεί να αποκαλύψει τη βασική πραγματικότητα μέσα στην οποία εκτελούνται οι διάφορες ενέργειες. Δεν μπορεί να αλλάξει μιαν απόφαση, μπορεί όμως να αποκαλύψει τις πιθανότητες της επιτυχίας μιας απόφασης.

ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΙΔΗΣ 

Share This !

2022 ALL RIGHTS RESERVED COPYRIGHT ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΊ ΑΝΤΊΛΑΛΟΙ