ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

«Αλίμονο! Δώστε μου λοιπόν την τρέλα, επουράνιες δυνάμεις! Την τρέλα για να πιστέψω επιτέλους στον εαυτό μου! Δώστε μου παραληρήματα και σπασμούς, ξαφνικές φωτίσεις και απότομα σκοτάδια, τρομάξτε με, με ρίγη και καυτά κάρβουνα που ποτέ δεν ένιωσε θνητός, περιβάλλετέ με με μυστηριώδεις θορύβους και με στοιχειά ! Αφήστε με να ουρλιάζω και να βογκώ και να σέρνομαι σαν ζώο: αρκεί να βρω την πίστη μέσα μου!

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΦΡΟΣΥΝΗΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ

«Αυγή. Σκέψεις περί των ηθικών προκαταλήψεων»
(Morgenröte. Gedanken über die moralischen Vorurteile)


…Αν, παρά εκείνο τον τρομερό ζυγό της ηθικότητας των εθίμων, κάτω από τον οποίο έζησαν όλες οι κοινότητες, αν -στη διάρκεια χιλιετηρίδων πριν από το δικό μας χρονολογικό σύστημα και γενικά ως τις μέρες μας (κατοικούμε εμείς οι ίδιοι, σε ένα μικρόκοσμο εξαιρέσεων και κατά κάποιο τρόπο στην κακή ζώνη)- αν ξεπρόβαλαν ολοένα καινούριες και διαφορετικές σκέψεις, αντιλήψεις και τάσεις, αυτό έγινε πάντως επειδή είχαν μια τρομερή συνοδεία: Σχεδόν παντού είναι η παραφροσύνη που στρώνει τον δρόμο για τη νεωτεριστική σκέψη, που συντρίβει το κύρος ενός εθίμου, μιας σεβαστής πρόληψης.

Καταλαβαίνετε γιατί χρειάστηκε η βοήθεια της τρέλας; Κάτι που ήταν τόσο τρομακτικό και απρόβλεπτο, στη φωνή και στη στάση, όπως οι δαιμονικές ιδιοτροπίες της καταιγίδας και της θάλασσας, και, κατά συνέπεια τόσο άξιο για φόβο και για σεβασμό;

Κάτι που έφερε, όπως οι σπασμοί και οι αφροί του επιληπτικού, το φανερό σημάδι μιας απόλυτα αθέλητης εκδήλωσης, που έμοιαζε επομένως να χαρακτηρίζει τον παράφρονα σαν τη μάσκα και το φερέφωνο μιας θεότητας; Κάτι που ενέπνεε, ακόμη και στον φορέα μιας νεωτεριστικής σκέψης, σεβασμό και φόβο για τον ίδιο τον εαυτό του, και επιπλέον τύψεις συνείδησης, και που τον ωθούσε να γίνει ο προφήτης και μάρτυράς της;

Ενώ σήμερα μας δίνουν ακατάπαυστα να καταλάβουμε ότι η μεγαλοφυΐα κατέχει αντί για ένα σπέρμα λογικής, ένα σπέρμα τρέλας, παλιότερα οι άνθρωποι ήταν πολύ πιο κοντά στην ιδέα ότι εκεί όπου υπάρχει η τρέλα υπάρχει και ένας σπόρος μεγαλοφυΐας και σοφίας, - κάτι «θεϊκό», όπως ψιθυριζόταν. Ή μάλλον εκφράζονταν πιο καθαρά: «Με την τρέλα, έγιναν τα μεγαλύτερα ευεργετήματα στην Ελλάδα», έλεγε ο Πλάτων μαζί με όλη την αρχαία ανθρωπότητα.

Ας προχωρήσουμε ακόμη ένα βήμα : όλοι αυτοί οι ανώτεροι άνθρωποι που ένιωσαν την ακατανίκητη παρόρμηση να σπάσουν τον ζυγό οποιασδήποτε ηθικής και να θεσπίσουν νέους νόμους δεν είχαν τίποτα άλλο να κάνουν (αν δεν ήταν αληθινοί παράφρονες) παρά να γίνουν ή να προσποιούνται ότι είναι τρελοί και μάλιστα αυτό ισχύει για όλους τους νεωτεριστές σε όλους τους τομείς, και όχι μόνο στους ιερατικούς και πολιτικούς θεσμούς : Ακόμη κι ο νεωτεριστής του ποιητικού μέτρου έπρεπε να επικυρωθεί με την τρέλα. (Ως τις πολύ πιο μετριοπαθείς εποχές, η παραφροσύνη παρέμεινε ένα είδος συνθήκης στους ποιητές : Ο Σόλων τη χρησιμοποίησε όταν παρακινούσε τους Αθηναίους να κυριέψουν τη Σαλαμίνα.)

Πώς γίνεται κανείς τρελός όταν δεν είναι και όταν δεν έχει το θάρρος να προσποιηθεί ότι είναι; Σχεδόν όλοι οι επιφανείς άνθρωποι των αρχαίων πολιτισμών παραδόθηκαν σ’ αυτό τον φοβερό ειρμό σκέψεων. Διαδόθηκε γι’ αυτό το θέμα μια μυστική διδασκαλία με τεχνάσματα και διαιτητικές οδηγίες, ταυτόχρονα με το αίσθημα της αθωότητας και της ιερότητας παρόμοιων στοχασμών και προθέσεων.

Οι συνταγές για να γίνει κανείς θεραπευτής στους Ινδιάνους, άγιος στους χριστιανούς του μεσαίωνα, “angué-coque”* στους Γροιλανδούς, “paje”** στους Βραζιλιάνους, είναι βασικά οι ίδιες : εξαντλητικές νηστείες, αδιάκοπη σεξουαλική αποχή, αναχώρηση στην έρημο ή στην κορυφή ενός βουνού ή ενός στύλου, ή “διαμονή σε μια γέρικη ιτιά με θέα μια λίμνη” και προπάντων να μην σκέφτεσαι τίποτα άλλο από πράγματα που μπορούν να προκαλέσουν έκσταση και πνευματικές διαταραχές !

Ποιος λοιπόν θα τολμούσε να ρίξει μια ματιά στην πικρότερη και πιο μάταιη κόλαση των ηθικών αγωνιών, όπου δεινοπάθησαν προφανώς οι πιο γόνιμοι άνθρωποι όλων των εποχών! Ποιος θα τολμούσε να ακούσει τους στεναγμούς των ερημιτών και των ψυχικά διασαλεμένων :

«Αλίμονο! Δώστε μου λοιπόν την τρέλα, επουράνιες δυνάμεις! Την τρέλα για να πιστέψω επιτέλους στον εαυτό μου! Δώστε μου παραληρήματα και σπασμούς, ξαφνικές φωτίσεις και απότομα σκοτάδια, τρομάξτε με, με ρίγη και καυτά κάρβουνα που ποτέ δεν ένιωσε θνητός, περιβάλλετέ με με μυστηριώδεις θορύβους και με στοιχειά ! Αφήστε με να ουρλιάζω και να βογκώ και να σέρνομαι σαν ζώο: αρκεί να βρω την πίστη μέσα μου!

Με κατατρώει η αμφιβολία, σκότωσα το νόμο και νιώθω για το νόμο των τρόμο που νιώθουν οι ζωντανοί για ένα πτώμα. Αν δεν είμαι πάνω από το νόμο, είμαι ο πιο κολασμένος από τους κολασμένους. Από πού μπήκε το καινούριο πνεύμα που είναι μέσα μου αν όχι από σας; Αποδείξτε μου λοιπόν ότι σας ανήκω! Μόνο η τρέλα μου το αποδείχνει.»

Και πολύ συχνά, αυτός ο διακαής ζήλος πετύχαινε τον σκοπό του: Την εποχή που ο χριστιανισμός απεδείκνυε τρανά τη γονιμότητά του πολλαπλασιάζοντας τους αγίους και τους αναχωρητές, υπήρχαν στην Ιερουσαλήμ απέραντα φρενοκομεία για τους ναυαγισμένους άγιους και για εκείνους που είχαν θυσιάσει τον τελευταίο κόκκο του πνεύματός τους.

* άγγελος.
* * αυλικός, ακόλουθος
.  

Friedrich Nietzsche

Share This !

2022 ALL RIGHTS RESERVED COPYRIGHT ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΊ ΑΝΤΊΛΑΛΟΙ