ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

Από την οπτική της Μόσχας, η Ουκρανία είναι ένα «μαχαίρι» που στοχεύει το μαλακό υπογάστριο της Ρωσίας. Η Μόσχα είχε παρόμοιες ανησυχίες και σχετικά με τη Γεωργία, οπότε το 2008 εισέβαλε στη χώρα αυτή για να υπονομεύσει κάθε πιθανή προσπάθεια του ΝΑΤΟ να κερδίσει μια θέση στον Καύκασο. Στη Λευκορωσία, η Μόσχα υπήρξε πολύ πιο επιτυχημένη στη χρήση πολιτικών και οικονομικών συνδέσεων, ώστε τελικά έσυρε ειρηνικά τη χώρα σταθερά στην τροχιά της Ρωσίας.
 

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ:
ΕΠΑΝΕΞΕΤΑΖΟΝΤΑΣ ΤΗ ΡΩΣΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΟΥΚΡΑΝΙΑ – Α’

Αρχικά κάναμε λάθος εκτίμηση για την Ουκρανία ! Καταλήξαμε στο βιαστικό συμπέρασμα ότι οι Ρώσοι θα περιορίσουν τη δραστηριότητά τους στα ανατολικά του ποταμού Δνείπερου. Βεβαίως σε ένα ευρύ σύνολο από σενάρια δεν αποκλείσαμε ολότελα την εκδοχή πως η Μόσχα θ΄ αποζητούσε μια μέγιστη δυνατή κατάκτηση στην Ουκρανία.Όμως ο κεντρικός λόγος για τον εσφαλμένο υπολογισμό μας ήταν ότι, αναλύσαμε με αυστηρά στρατηγική λογική αποτυγχάνοντας να συνεκτιμήσουμε επαρκώς την πολιτική ιδεολογία. Αυτή η λογική συχνά λειτουργεί, αλλά τα άτομα, που δεν ενεργούν πάντοτε λογικά, είναι οι τελικοί υπεύθυνοι της λήψης αποφάσεων. Η πολιτική ιδεολογία μπορεί μερικές φορές να αναπτυχθεί τόσο ισχυρά, ώστε να γίνει από μόνη της μια πραγματικότητα, ένας παράγοντας εξίσου σημαντικός όσο το έδαφος, η ισορροπία των δυνάμεων, τα οικονομικά ή τα δημογραφικά στοιχεία. Ως αναλυτές, είναι ζωτικής σημασίας να κατανοούμε τι δεν αντιληφθήκαμε σωστά, αλλά επίσης να προσπαθούμε να καταλάβουμε και να μάθουμε από αυτό. Ακολουθούν μερικές σκέψεις για τη βελτίωση της μελλοντικής μας ανάλυσης.

Λογική και ιδεολογία
Η τριμέτωπη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και η έλλειψη προετοιμασίας του Κιέβου, παρά τις εβδομάδες των επανειλημμένων δυτικών προειδοποιήσεων, τονίζουν έναν βασικό κίνδυνο στη στρατηγική ανάλυση: Nα μην εκτιμάται πώς η πολιτική ιδεολογία μπορεί κατά καιρούς να παρακάμψει την στρατηγική λογική ! Δεν υπήρχε καμία πιεστική ζωτική ανάγκη για τη Ρωσία αυτή τη στιγμή ώστε να αναζητήσει μια τόσο εκτενή κατάκτηση στην Ουκρανία. Η συμμετοχή της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ ήταν τουλάχιστον μια δεκαετία μακριά.
Οι πωλήσεις και οι αποστολές όπλων στην Ουκρανία δεν επαρκούσαν για να ενισχύσουν το Κίεβο ώστε να δοκιμάσει να επαναφέρει τις αποσχισθείσες δημοκρατίες στην Ανατολή. Η πραγματική απειλή σε βάρος της Ρωσίας από την Ουκρανία ήταν μεν πραγματική, αλλά απαιτούσε μεγάλο βάθος χρόνου. Ήταν δηλαδή μια απειλή που δεν παρείχε κάποιον επιτακτικό λόγο ώστε να χρειαστεί να αντιμετωπιστεί άμεσα, ιδιαίτερα μέσω μιας τόσο δαπανηρής και επικίνδυνης μεθόδου όπως αυτή που επέλεξε η Μόσχα. Αλλά η στρατηγική λογική μπορεί να συνδεθεί σφαλερά με την πολιτική ιδεολογία, προκαλώντας μια θόλωση της συνολικής στρατηγικής αξιολόγησης και επιφέροντας τελικά σφαλερή αντίληψη της επιτρεπτής αναλογίας κινδύνου σε σχέση με το αναμενόμενο κέρδος. Στην περίπτωση της Ρωσίας, η επαναλαμβανόμενη ιδέα ότι μια ανεξάρτητη Ουκρανία είναι ταυτόχρονα μια ιστορική ανωμαλία και μια θεμελιώδης απειλή για τη ρωσική ασφάλεια που μπορούσε να γίνει ιδιαίτερα ισχυρή, έγινε τελικά μια αυθύπαρκτη πραγματικότητα.

Η Ρωσία δεν είναι η μόνη χώρα που είναι επιρρεπής στην θόλωση της στρατηγικής από την επίδραση της ιδεολογίας. Η απόφαση των ΗΠΑ για την από-«μπααθοποίηση» του Ιράκ μετά την αμερικανική εισβολή του 2003, είναι ένα τρομακτικό παράδειγμα διαμόρφωσης της πολιτικής υπό την επίδραση της ιδεολογίας, παρά την ισχύουσα αντίθετη στρατηγική πραγματικότητα. Ενώ μπορεί να φαινόταν ως ευγενής πρόθεση από ηθική και ιδεολογική άποψη, αυτή η απόφαση αχρήστευε τους πιο έμπειρους Αμερικανούς γραφειοκράτες.
Οι σχεδιαστές των ΗΠΑ απέτυχαν να αποδεχτούν τη δομική πραγματικότητα του Ιράκ και να κατανοήσουν τους κινδύνους που σήμαινε η εφαρμογή αποτελεσματικής απομόνωσης του σουνιτικού πληθυσμού, ενώ υπέθεσαν πως οι προηγουμένως περιθωριοποιημένοι σιιτικοί και κουρδικοί πληθυσμοί … θα τους αγκάλιαζαν. Το τραγικό αποτέλεσμα ήταν η άνοδος του κτηνώδους Ισλαμικού Κράτους («Νταές») και η συνεχής πολιτική αστάθεια σχεδόν επί δύο δεκαετίες. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επέτρεψαν ομοίως στην πολιτική τους ιδεολογία να διαμορφώσει τις αμερικανικές δραστηριότητες στο Αφγανιστάν, πολύ καιρό αφ΄ότου ο αρχικός στρατηγικός λόγος της εισβολής είχε πλέον εξουδετερωθεί. Στο τέλος, υπήρξε μια ατιμωτική αμερικανική και συμμαχική έξοδος-φυγή και αμέσως η ταυτόχρονη επιστροφή των αλύγιστων Ταλιμπάν στην εξουσία.

Βεβαίως, επ’ ουδενί λόγω είναι κακή η πολιτική ιδεολογία. Αυτή ορίζει τα έθνη και τους πολιτισμούς τους. Αλλά όταν η εστίαση στην ιδεολογία οδηγεί σε αποτυχία κατανόησης και λεπτομερούς σπουδής της υποκείμενης στρατηγικής πραγματικότητας, συχνά οι πολιτικές αποτυγχάνουν θεαματικά και με τραγικά αποτελέσματα. Αυτή ήταν η κομβική προειδοποίηση του σπουδαίου Βρετανικού γεωγράφου και γεωπολιτικού στοχαστή Sir Halford Mackinder στο βιβλίο του «Δημοκρατικά ιδεώδη και πραγματικότητα», γραμμένο μετά το πέρας του Β΄ Μεγάλου Πολέμου (1919). Ο Mackinder προειδοποίησε τους νικητές συμμάχους πως αν επιτρέψουν τον ιδεολογικό τους ζήλο να διαμορφώσει τον μεταπολεμικό διεθνοπολιτικό διακανονισμό, κινδύνευαν να στήσουν ένα σκηνικό κατάλληλο για μια επανάληψη του πολέμου. Ήταν, δυστυχώς, προφητικά σωστός. Αλλά ο Mackinder, στη μελέτη της εξουσίας και των εθνών, διόλου δεν έθιξε την δημοκρατική ιδεολογία. Την δέχτηκε ως ένα σημαντικό παράγοντα που πρέπει να εξεταστεί κατά την αξιολόγηση του μελλοντικού κινδύνου. Και εφάρμοσε μια παρόμοια μεθοδολογία για την αξιολόγηση των περιορισμών, των παρορμήσεων και των υποχρεώσεων και της ηττημένης πλευράς.
Ο Mackinder αλληλοκάλυψε τόσο πολύ τις έννοιες της ιδεολογίας και της πραγματικότητας στο εν λόγω βιβλίο του, ώστε κατέδειξε πώς η ιδεολογία μπορούσε να γίνει ένα γεωπολιτικό γεγονός, με άλλα λόγια, μια αυθύπαρκτη πραγματικότητα.

Καθορίζοντας την ουκρανική πρόκληση της Ρωσίας
Κατά την αξιολόγηση της απόφασης της Μόσχας να ξεκινήσει μια πλήρη εισβολή στην Ουκρανία, η ιδεολογία είναι το στοιχείο που λησμονείται και λείπει. Το στοιχείο αυτό που εξηγεί την προθυμία της Ρωσίας να διεξάγει μια στρατιωτικά, πολιτικά και οικονομικά επικίνδυνη επιχείρηση χωρίς καμία πιεστική γεωπολιτική ανάγκη. Από στρατηγική άποψη, μια δυτικόστροφη Ουκρανία είναι όντως μια πιθανή απειλή για τη Ρωσία. Ακόμη κι αν είναι απίθανο να συμβεί η εδώ και πολλά χρόνια υφιστάμενη πιθανότητα ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ που θα περικύκλωνε περαιτέρω την Ευρωπαϊκή Ρωσία στα δυτικά και νότια.
Από την οπτική της Μόσχας, η Ουκρανία είναι ένα «μαχαίρι» που στοχεύει το μαλακό υπογάστριο της Ρωσίας. Η Μόσχα είχε παρόμοιες ανησυχίες και σχετικά με τη Γεωργία, οπότε το 2008 εισέβαλε στη χώρα αυτή για να υπονομεύσει κάθε πιθανή προσπάθεια του ΝΑΤΟ να κερδίσει μια θέση στον Καύκασο. Στη Λευκορωσία, η Μόσχα υπήρξε πολύ πιο επιτυχημένη στη χρήση πολιτικών και οικονομικών συνδέσεων, ώστε τελικά έσυρε ειρηνικά τη χώρα σταθερά στην τροχιά της Ρωσίας.

Στην Ουκρανία, η Μόσχα βασίστηκε επίσης εδώ και χρόνια στα τα πολιτικά και οικονομικά εργαλεία της για να επιτύχει τη διαμόρφωση της ουκρανικής πολιτικής. Όμως, η Μόσχα αισθάνθηκε ότι ο παρεμβατικός μοχλός της γλίστρησε από τα χέρια της κατά τη διάρκεια της «Πορτοκαλί Επανάστασης» το 2004 και χάθηκε με την «Επανάσταση του EuroMaidan» το 2014. Αργότερα εκείνο το έτος (το 2014), η Ρωσία προσάρτησε την Κριμαία και υποστήριξε στην ανατολική Ουκρανία τις δημοκρατίες του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ. Ενώ αυτές οι ενέργειες δεν οδήγησαν σε πολιτική επανάσταση στην Ουκρανία ή στην επάνοδο της ρωσικής επιρροής, υπονόμευσαν περαιτέρω την επιθυμία του Κιέβου για ένταξη στο ΝΑΤΟ, αντιμετωπίζοντας αποτελεσματικά ένα βασικό ρωσικό ενδιαφέρον ασφάλειας.

Αυτό καθιστά τον σημερινό πόλεμο της Ρωσίας απρόσμενο, πράγμα που δεν οφείλεται σε έλλειψη ουσιωδών αποδιαβαθμισμένων - αποχαρακτηρισμένων πληροφοριών που μοιράστηκαν από τις ΗΠΑ, αλλά σε μια ιδιάζουσα στρατηγική προοπτική. Είναι η ρωσική επιτακτική ανάγκη να αποτρέψει το ΝΑΤΟ να επεκταθεί στην Ουκρανία. Αυτό θα μπορούσε να γίνει μέσω πολιτικών χειραγώγησης του Κιέβου, με «Φινλανδοποίηση» της Ουκρανίας, ή με μια περαιτέρω επέκταση του προστατευτικού χώρου απόσβεσης – ανάσχεσης των αντιρωσικών απειλών στην ανατολική Ουκρανία. Θα μπορούσε επίσης να επιτευχθεί μέσω εκδήλωσης ωμής δύναμης, με τη Ρωσία να ανατρέπει την ουκρανική κυβέρνηση και να την αντικαθιστά με ένα καθεστώς μαριονέτα. Αλλά αυτές οι άλλες, πλην της εισβολής, επιλογές, είναι σημαντικά λιγότερο δαπανηρές, λιγότερο επικίνδυνες και έχουν υψηλότερες πιθανότητες επιτυχίας.

Επιλογές χαμηλού και υψηλού κινδύνου
Η Μόσχα μπορεί να είχε αισθανθεί πως έχασε την ικανότητά της να χειραγωγεί την ουκρανική πολιτική, αλλά μπορούσε ακόμα να έχει αναγνωρίσει τις αποσπασθείσες δημοκρατίες στην ανατολική περιοχή της χώρας στο Ντονμπάς και να απωθήσει τον διεκδικούμενο «χώρο απόσβεσης» της απειλής πιο δυτικά, για να συμπεριλάβει ολόκληρες τις περιοχές του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ ή άλλες περιοχές της Ανατολικής Ουκρανίας με σχετικά υψηλό πληθυσμιακό ποσοστό Ρώσων. Η Ρωσία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει την αναγνώριση των νέων λαϊκών δημοκρατιών ως δικαιολογία για να προχωρήσει στην ανατολική Ουκρανία, να καταλάβει το έδαφος, προωθούμενη προς τα δυτικά ώστε να κερδίσει περισσότερο έδαφος απόσβεσης, χωρίς να ξεκινήσει μια εισβολή πλήρους κλίμακας στην υπόλοιπη χώρα. Σε αυτό το σενάριο, τα ρωσικά στρατεύματα στη Λευκορωσία θα χρησίμευαν ως μια σοβαρή απειλή για τον Κίεβο, αναγκάζοντας την Ουκρανία να κρατήσει δυνάμεις βόρεια της πρωτεύουσας, οπότε δεν θα μπορούσε να βοηθήσει στη διεξαγωγή της «ανατολικής μάχης». Τελικά, η Μόσχα θα επέτρεπε στην Ουκρανία να αναζητήσει ειρήνη και με μια πολιτική διευθέτηση θα μπορούσε να επεκτείνει τις ανεξάρτητες δημοκρατίες και να εξασφαλίσει μιαν επαρκέστατη αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη ασφαλείας. Ακόμη, η Ρωσία μπορεί να ήταν σε θέση να εκμαιεύσει μια υπόσχεση από την Ουκρανία πως θα εγκαταλείψει τα όνειρά της για ένταξη στο ΝΑΤΟ.

ΠΟΛΥΚΑΡΠΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΙΔΗΣ 

Share This !

2022 ALL RIGHTS RESERVED COPYRIGHT ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΊ ΑΝΤΊΛΑΛΟΙ