ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 

«Σύμβουλοι», πράκτορες και σταλινικοί χαφιέδες :  η Μόσχα έστειλε στην Ισπανία μια ισχυρή στρατιά στελεχών...


Ο ΜΠΟΛΣΕΒΙΚΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΙΣΠΑΝΙΑ


Μέρος 2
Στην ίδια την Ισπανία, η κομμουνιστική τακτική συνίστατο στην κατάληψη ολοένα και περισσότερων επίκαιρων θέσεων ώστε εν τέλει να «προσανατολιστεί» εξαναγκαστικά η πολιτική της δημοκρατικής κυβέρνησης ακριβώς στην ίδια κατεύθυνση με εκείνη του σοβιετικού κόμματος - κράτους, το οποίο είχε ιδιαίτερο συμφέρον να εκμεταλλευτεί στον μέγιστο βαθμό την κατάσταση πολέμου. Ο Χουλιάν Γκόρκιν, (ένας από τους κορυφαίους ηγέτες του POUM-«Εργατικού Κόμματος Μαρξιστικής Ένωσης» - POUM - Partit Obrer d'Unificació Marxista), ήταν χωρίς αμφιβολία ο πρώτος που απέδειξε το δεσμό μεταξύ της σοβιετικής πολιτικής στη δημοκρατική Ισπανία και της εγκαθίδρυσης των φερομένων ως «Λαϊκών δημοκρατιών», σε ένα δοκίμιό του με τον τίτλο «Καλαθοπλεκτικό Σπάρτο, πρώτη δοκιμή λαϊκής δημοκρατίας» («Esparto, primer ensayo de democracia popular», Μπουένος Άιρες, 1961). Εκεί όπου ο Γκόρκιν βλέπει την εφαρμογή μιας προκαθορισμένης πολιτικής γραμμής, ο βασκικής καταγωγής Ισπανός ιστορικός Αντόνιο Ελόρθα, καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο Κομπλουτένσε της Μαδρίτης, κρίνει ακριβώς την κομμουνιστική πολιτική στην Ισπανία ως απορρέουσα περισσότερον από τη «μονολιθική και όχι πλουραλιστική αντίληψη των πολιτικών σχέσεων μέσα στο Λαϊκό Μέτωπο και από το ρόλο του Κόμματος, ρόλο που φυσιολογικά οδηγεί στο μετασχηματισμό της συμμαχίας σε πλατφόρμα για την κατάκτηση της ηγεμονίας». Ωστόσο, ο Αντόνιο Ελόρθα επιμένει ιδιαίτερα σε ό,τι θα γίνει η σταθερά της κομμουνιστικής πολιτικής : στην επιβολή της ηγεμονίας του IKK σε όλους τους αντιφασίστες, «όχι μόνο ενάντια στον εξωτερικό φασιστικό εχθρό, αλλά επίσης ενάντια στην εσωτερική αντιπολίτευση». Προσθέτει:
«Ως προς αυτό, το σχέδιο αποτελεί άμεσο προηγούμενο της στρατηγικής ανόδου των κομμουνιστών στην εξουσία στις λεγόμενες λαϊκές δημοκρατίες» !

[Ο Χουλιάν Γκόμεζ Γκαρθία-Ριμπέρα (Julián Gómez García-Ribera), γνωστότερος ως Χουλιάν Γκόρκιν (Julián Gorkin, 1901 - 1987) ήταν Ισπανός επαναστάτης σοσιαλιστής, συγγραφέας και κεντρικός ηγέτης του «Εργατικού Κόμματος Μαρξιστικής Ενοποίησης» (POUM) κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου. Ήταν συγγραφέας πολλών βιβλίων με πολιτικά και πολιτιστικά θέματα, καθώς και μυθιστορήματα και μερικά θεατρικά έργα. Μετά τον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο, διέφυγε στο Μεξικό όπου έγινε μέλος της εκεί ισχυρής αντισταλινικής σοσιαλιστικής κοινότητας. Βοήθησε να αποκτήσουν βίζα ο Βίκτορ Σερζ και ο γιός του Βλάντι ώστε να εισέλθουν στο Μεξικό όταν έπρεπε να δραπετεύσουν από τους Ναζί που εισέβαλαν στη Γαλλία. (Ο Βίκτορ Σερζ ή Βίκτορ Λβόβιτς Κιμπάλτσιτς, ήταν Ρώσος επαναστάτης και γαλλόφωνος συγγραφέας και ιστορικός. Στην αρχή αναρχικός, έγινε μέλος του Ρώσικου Κομμουνιστικού Κόμματος μετά την άφιξή του στην Πετρούπολη τον Ιανουάριο του 1919 και εργάστηκε για τη νεοσύστατη Κομιντέρν ως δημοσιογράφος, εκδότης/επιμελητής, μεταφραστής αλλά και ως πράκτορας. Από τους πρώτους και πλέον οξυδερκείς και αυστηρούς κριτικούς του Σταλινισμού, παρέμεινε αφοσιωμένος στα ιδανικά του Μπολσεβικισμού μέχρι το θάνατό του).

Όταν ο Γκόρκιν επέστρεψε στο Παρίσι το 1948, είχε γίνει αντικομμουνιστής. Από το 1953 έως το 1963 στο Παρίσι (με ένα σύντομο διάλειμμα το 1959) ήταν συντάκτης του περιοδικού «Τετράδια» - «Cuadernos» (ο πλήρης τίτλος ήταν «Τετράδια της Συνομοσπονδίας για΄την Ελευθερία του Πολιτισμού» - «Cuadernos del Congreso por la Libertad de la Cultura») που εκδόθηκε από την μετωπική ομάδα της CIA «Congress for Cultural Freedom» - «Κογκρέσο για την Πολιτιστική Ελευθερία» (CCF), μια αντικομμουνιστική ομάδα που ιδρύθηκε το 1950. Στο αποκορύφωμά της, η CCF δραστηριοποιήθηκε σε τριάντα πέντε χώρες. Το 1966 αποκαλύφθηκε ότι η CIA έπαιζε καθοριστικό ρόλο στην ίδρυση και τη χρηματοδότηση της ομάδας. Το εν λόγω Κογκρέσο είχε στόχο να στρατολογήσει διανοούμενους και διαμορφωτές κοινής γνώμης σε έναν πόλεμο ιδεών ενάντια στον κομμουνισμό. [Μια διαφορετική άποψη για την προέλευση και το έργο του Κογκρέσου προσφέρει ο Peter Coleman στο «Φιλελεύθερη Συνωμοσία» «Liberal Conspiracy» (1989), όπου μιλά για έναν αγώνα για το μυαλό «της μεταπολεμικής Ευρώπης» και του κόσμου γενικότερα]. Το CCF ιδρύθηκε στις 26 Ιουνίου 1950 στο Δυτικό Βερολίνο, το οποίο μόλις είχε υπομείνει μήνες σοβιετικού αποκλεισμού. Δηλωμένος σκοπός του ήταν να βρει τρόπους να αντικρούσει την άποψη ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία ήταν λιγότερο συμβατή με τον πολιτισμό από τον κομμουνισμό. Πρακτικά, είχε ως στόχο να αμφισβητήσει τις μεταπολεμικές συμπάθειες πολλών δυτικών διανοουμένων και συνοδοιπόρων προς την ΕΣΣΔ, ιδιαίτερα μεταξύ των φιλελεύθερων και της μη κομμουνιστικής Αριστεράς.]


Αυτό το σχέδιο της «στρατηγικής ανόδου στην εξουσία» για τους κομμουνιστές στις «λαϊκές δημοκρατίες, βρισκόταν πράγματι στα πρόθυρα της επίτευξής του όταν, τον Σεπτέμβριο του 1937, η Μόσχα αντιμετώπισε το ζήτημα των εκλογών: Τα ενιαία ψηφοδέλτια θα επέτρεπαν στο IKK να επωφεληθεί από αυτό το «εθνικό δημοψήφισμα». Αυτό το σχέδιο, το οποίο εμπνεύστηκε και ακολούθησε προσεκτικά ο Στάλιν, απέβλεπε στην ανάδειξη ενός …. «δημοκρατικού πολιτεύματος νέου τύπου» (!). Προέβλεπε τον πλήρη «αποκλεισμό» των Υπουργών που ήσαν εχθρικοί στην κομμουνιστική πολιτική. Αλλά η προσπάθεια αυτή των μπολσεβίκων, έφτασε σε αδιέξοδο εξαιτίας της αντίστασης που συνάντησε μεταξύ των συμμάχων του IKK και των ανησυχητικών για τους δημοκρατικούς πολεμικών εξελίξεων, ύστερα από την αποτυχία της μεγάλης επίθεσής τους κατά των Εθνικιστών στο Τερουέλ, στις 15 Δεκεμβρίου του 1937.

Ο Ιωσήφ Βησαριόνοβιτς - Στάλιν είχε υπογράψει τη «Συμφωνία Μη Παρέμβασης στον Ισπανικό εμφύλιο πόλεμο», παρείχε όμως άφθονη υλική βοήθεια στις Δημοκρατικές δυνάμεις, σε όπλα. Σε αντίθεση με τον Χίτλερ και τον Μουσολίνι, ο Στάλιν προσπάθησε να το κάνει αυτό συγκαλυμμένα [βλέπε Gerald Howson «Arms for Spain», (1998), Νέα Υόρκη, εκδόσεις St. Martin's Press, σελίδα 125]. Οι εκτιμήσεις περί του υλικού που παρείχε η ΕΣΣΔ στους δημοκρατικούς αναφέρουν ισχυρότατα σύνολα 806 αεροσκαφών, 362 αρμάτων μάχης και 1.895 πυροβόλων [βλέπε Stanley Payne, «The Spanish Civil War, the Soviet Union, and Communism» (2004) Λονδίνο , εκδόσεις Yale University Press, σελίδα 156]. Δημιουργήθηκε επίσης το «Τμήμα Χ» του Κόκκινου στρατού για να διευθύνει τις επιχειρήσεις μεταφοράς όπλων, με την ονομασία «Επιχείρηση Χ». Πολλά από τα σοβιετικά τυφέκια και άλλα όπλα ήσαν παλαιά ή παρωχημένα, αλλά τα άρματα μάχης T-26 και BT-5 ήσαν πολύ σύγχρονα και εξόχως αποτελεσματικά στην μάχη. Η Σοβιετική Ένωση προμήθευσε επίσης στους δημοκρατικούς αεροσκάφη, τα οποία χρησιμοποιύσαν οι αεροπορικές της δυνάμεις, αλλά τα αεροσκάφη που παρέθεσε η Γερμανία στους Εθνικιστές αποδείχθηκαν πολύ καλύτερα προς το τέλος του πολέμου. Ο ίδιος ο Στάλιν έδωσε εντολή στους ναυπηγούς να κατασκευαστούν ψεύτικα καταστρώματα στα σοβιετικά πλοία, ενώ οι σοβιετικοί πλοίαρχοι χρησιμοποίησαν διαφορετικές σημαίες και χρωματισμούς με σκοπό την παραπλάνηση, για να αποφύγουν τον έλεγχο των Εθνικιστών. Σύμφωνα με τον αντιφασίστα Βρετανό στρατιωτικό ιστορικό Άντονυ Μπήβορ, οι Δημοκρατικοί πλήρωσαν τα σοβιετικά όπλα από τα επίσημα αποθέματα χρυσού της Τράπεζας της Ισπανίας.

Είναι αναμφισβήτητο πως η Δημοκρατία πλήρωσε για τα Σοβιετικά όπλα με τα επίσημα αποθέματα του ισπανικού χρυσού στην «Τράπεζα της Ισπανίας», 176 τόνοι των οποίων μεταφέρθηκαν μέσω Γαλλίας και 510 απ’ ευθείας στην ΕΣΣΔ. [Antony Beevor, «The Battle for Spain: The Spanish Civil War 1936–1939» Λονδίνο (2006), εκδόσεις Weidenfeld & Nicolson, σελίδες 153–154.] Ο χρυσός αυτός αποκλήθηκε «Χρυσός της Μόσχας» και αγόρασε τα όπλα τα οποία δεν χάρισαν οι … κομμουνιστές αδελφοσύντροφοι. Της η Σοβιετική Ένωση καθοδήγησε όλα τα κομμουνιστικά κόμματα του κόσμου για να οργανώσει και να στρατολογήσει της «Διεθνείς Ταξιαρχίες». [Βλέπε Dan Richardson «Comintern Army: The International Brigades and the Spanish Civil War». Λέξινγκτον Κεντάκυ (1982) εκδόσεις, εκδόσεις University Press of Kentucky, σελίδες 31–40.]

Σημαντική συμμετοχή είχε και το «Λαϊκό Κομισαριάτο Εσωτερικών Υποθέσεων» - η διαβόητη NKVD (Naródnyy Komissariát Vnútrennikh Del) που σχεδίασε της δολοφονίες του Καταλανού αντισταλινικού κομμουνιστή πολιτικού Αντρές Νιν (Andrés Nin), του σοσιαλιστή δημοσιογράφου Μαρκ Ρέην (Mark Rein) και του ανένταχτου αριστερού ακτιβιστή Χοσέ Ρόμπλες (José Robles). [Alpert, Michael (2013) «The Republican Army in the Spanish Civil War, 1936–1939» Cambridge: Cambridge University Press σελίδες 14–15].

Μια άλλη επιχείρηση υπό την κατεύθυνση της τρομερής NKVD ήταν η δολοφονία του Αυστριακού Τροτσκιστή, μέλους της «Διεθνούς Αριστεράς Αντιπολίτευσης» Κουρτ Λαντάου, καθώς και η κατάρριψη (τον Δεκέμβριο του 1936) του γαλλικού αεροσκάφους, όπου βρισκόταν ο Γάλλος εκπρόσωπος της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού (ICRC), Georges Henny, ο οποίος κατείχε έγγραφα σχετικά με την Σφαγή του Παρακουέγιος (για την οποία δημοσιεύθηκε πρόσφατα επετειακό άρθρο στον ιστότοπο), (βλέπε Cesar Vidal : «La guerra que ganó Franco» «Ο πόλεμος που κέρδισε ο Φράνκο», Μαδρίτη, 2008. σελίδα 256)

Η ΕΣΣΔ έστειλε 2.000–3.000 στρατιωτικούς συμβούλους στην Ισπανία, ενώ η συμμετοχή κανονικών σοβιετικών στρατευμάτων ήταν λιγότεροι από 500 άνδρες.Οι Σοβιετικοί εθελοντές συχνά χειρίζονταν τανκ και αεροσκάφη σοβιετικής κατασκευής, ιδιαίτερα στην αρχή του πολέμου. Ο Ισπανός διοικητής κάθε δημοκρατικής μονάδας είχε δίπλα του ένα «Πολιτικό Επίτροπο» («Comissar Politico») ίδιου βαθμού, που εκπροσωπούσε ….. τη Μόσχα, της αναφέρεται στο εξαιρετικό βιβλίο του Κάρλτον Τζόζεφ Χάντλεϋ Χαίης (Carlton Joseph Huntley Hayes, 1882 – 1964) «Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ισπανία. Μία Ερμηνεία» («The United States and Spain. An Interpretation»).

[Ο Χαίης ήταν Αμερικανός ιστορικός, εκπαιδευτικός, διπλωμάτης, πιστός Καθολικός και ακαδημαϊκός. Σπουδαστής της ευρωπαϊκής ιστορίας, υπήρξε κορυφαίος και πρωτοπόρος ειδικός στη μελέτη του εθνικισμού. Εξελέγη πρόεδρος της «Αμερικανικής Ιστορικής Ένωσης» παρά την αντίθεση των φιλελεύθερων και την εμπαθή αντικαθολική προκατάληψη που καθόριζε την ακαδημαϊκή κοινότητα της εποχής του. Υπηρέτησε ως πρεσβευτής των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ισπανία στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αν και δέχτηκε επίθεση από το CIO (το «Κογκρέσο των Βιομηχανικών Οργανώσεων» ήταν μια ομοσπονδία συνδικάτων που οργάνωνε εργάτες σε βιομηχανικά συνδικάτα της Ηνωμένες Πολιτείες και στον Καναδά από το 1935 έως το 1955) και από την αμερικανική αριστερά που απέρριπταν οποιεσδήποτε συναλλαγές με την Φρανκική Ισπανία , ο Χαίης πέτυχε στην διατεταγμένη αποστολή του να κρατήσει την Ισπανία ουδέτερη κατά τη διάρκεια του πολέμου.]

Στο βιβλίο του «Φαουστιανή Συμφωνία» («Faustian Bargain», Oxford University Press, 2021), της σελίδες 15–50, 80–160 και 170 και ένθεν, ο Αμερικανός ιστορικός «πολέμου-διπλωματίας και τεχνολογίας» Ίαν Όνα Τζόνσον (Ian Ona Johnson), καθηγητής Στρατιωτικής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο «Νοτρ Νταμ ντυ Λακ» στην Ιντιάνα των ΗΠΑ, εξηγεί ότι : Της δεκαετίες του 1920 και του 30 (κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου) η Γερμανία και η Σοβιετική Ρωσία είχαν συνάψει μιαν ιδιάζουσα «εταιρική σχέση» με επίκεντρο την οικονομική και στρατιωτική συνεργασία. Αυτό οδήγησε στην εγκατάσταση γερμανικών στρατιωτικών βάσεων και εγκαταστάσεων στη Ρωσία. Καμία από της δύο χώρες δεν ανησυχούσε για την τήρηση των όρων της Συνθήκης των Βερσαλλιών. Τα ναζιστικά αεροπλάνα που βομβάρδισαν της δημοκρατικές πόλεις και κωμοπόλεις της Ισπανίας της η Γκουέρνικα, σκοτώνοντας χιλιάδες αθώους πολίτες, έγιναν εφικτά και κατασκευάσιμα από τη βοήθεια της Σοβιετικής Ρωσίας και της της της ηγεσίας του Κομμουνιστικού Κόμματος. Αυτή η στρατιωτική ανταλλαγή πολεμικού υλικού συνεχίστηκε μέχρι τον Ιούνιο του 1941, όταν η ναζιστική Γερμανία εισέβαλε στη Ρωσία του Στάλιν.

«Σύμβουλοι», πράκτορες και σταλινικοί χαφιέδες : Από τη στιγμή που ο Στάλιν αποφάσισε ότι η «ισπανική περίπτωση» παρουσίαζε ευκαιρίες για την ΕΣΣΔ και ότι ήταν χρήσιμο να παρέμβει, η Μόσχα έστειλε στην Ισπανία μια ισχυρή στρατιά στελεχών τα οποία εξαρτιόνταν από πολύ διαφορετικές υπηρεσίες. Καταρχάς ήταν οι «Στρατιωτικοί Σύμβουλοι» («Βογιένιε Σοβέτνικι» - Военные советники), εκ των οποίων οι μόνιμοι ανέρχονταν σε 700 με 800 και στο σύνολο ήταν 2.044 (σύμφωνα με μια σοβιετική πηγή), ανάμεσά τους και οι μελλοντικοί Στρατάρχες Κόνιεφ και Ζούκοφ ή ο Στρατηγός Βλαντιμήρ Εφίμοβιτς Γκόρεφ, στρατιωτικός ακόλουθος στη Μαδρίτη. Η Μόσχα κινητοποίησε επίσης τα στελέχη της στην Κομιντέρν, διάφορους «απεσταλμένους», επίσημους ή ανεπίσημους, με πολυποίκιλες, όχι μόνο πολεμικές δραστηριότητες, ενός …. άλλου είδους.

[Ο Βλαντιμίρ Εφίμοβιτς Γκόρεφ (1900 - 20 Ιουνίου 1938), γνωστός ως Βλαντιμίρ Γκόρεφ, ήταν Λευκορώσος στρατιωτικός, που έγινε διάσημος διότι συμμετείχε στην υπεράσπιση της Μαδρίτης ως Σοβιετικός στρατιωτικός σύμβουλος κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου. Γεννήθηκε το 1900. Ήταν Λευκορωσικής καταγωγής. Ο Γκόρεφ είχε εμπειρία μάχης στον Ρωσικό Εμφύλιο Πόλεμο (1918-1921) και στη συνέχεια ήταν σύμβουλος στην Κίνα (γνωστός με τα ψευδώνυμα "Nikitin" και "Gordon") για την επιτάχυνση της σοβιετοποίησης κατά τη διάρκεια του κινεζικού εμφυλίου πολέμου.

Ο Γκόρεφ εντάχθηκε στο ισπανικό δημοκρατικό μέτωπο στα τέλη Αυγούστου 1936 ως στρατιωτικός ακόλουθος με το ψευδώνυμο «Σάντσο». Η παρουσία του ως στρατιωτικού σύμβουλου στην Πολιορκία της Μαδρίτης εξάρθηκε από τον Επιτελάρχη του Γενικού Επιτελείου του Δημοκρατικού Στρατού Αντισυνταγματάρχη Βιθέντε Ρόχο Γιούκ (Vicente Rojo Lluch, καθώς και αργότερα από τον Αξιωματικό Επιχειρήσεων της Στρατιάς του Βορρά, κομμουνιστή στρατιωτικό Φρανθίσκο Σιουτάτ ντε Μιγκέλ (Francisco Ciutat de Miguel) … τον ξακουστό «Ανχελίτο». Με τέτοιο κύρος ο Γκόρεφ εντάχθηκε στην Ισπανική Δημοκρατική Στρατιά του Βορρά την άνοιξη του 1937. Όμως στον «Βόρειο Πόλεμο» για παράδειγμα στην Άμυνα του Μπιλμπάο, οι Βάσκοι αξιωματούχοι δεν ήταν τόσο καλοπροαίρετοι κριτές του και αμφισβήτησαν τα θρυλικά «πλεονεκτήματά» του στις πολεμικές τακτικές τέτοιων μαχών. Όταν κατέρρευσε το βόρειο μέτωπο, ο Γκόρεφ απέτυχε να ξεφύγει από την πολιορκία του Φράνκο και κατέφυγε διωκόμενος, μαζί με άλλους πολλούς δημοκρατικούς, στα βουνά της Αστούριας, αν και στο τέλος του χρόνου κατάφερε να διασωθεί. Κλήθηκε πίσω στη Μαδρίτη και από εκεί επέστρεψε στην ΕΣΣΔ τον Οκτώβριο του 1937. Μετά την επιστροφή του στη Σοβιετική Ένωση, του απονεμήθηκε το παράσημο του Λένιν και το παράσημο της Κόκκινης Σημαίας. Κατά τη διάρκεια της σταλινικής «Μεγάλης Εκκαθάρισης», συνελήφθη από τη NKVD στις 25 Ιανουαρίου 1938, καταδικάστηκε σε θάνατο στις 20 Ιουνίου 1938 και εκτελέστηκε την ίδια μέρα. Αποκαταστάθηκε (;) μετά θάνατον τον Οκτώβριο του 1956].

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

Γ. Ηλιόπουλος

Share This !

2022 ALL RIGHTS RESERVED COPYRIGHT ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΊ ΑΝΤΊΛΑΛΟΙ