ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

[...] κάπως διεφοροποιήθη
ο θεσμός του εξοστρακισμού,
τον οποίον οί δημοκράται συνεπλήρωσαν και
με έναν άλλο πιό αποφασιστικό θεσμό: το κώνειον... 


"Ο ΔΙΩΓΜΟΣ ΤΩΝ ΑΡΙΣΤΩΝ"

Μέρος 1

(…) Ασφαλώς ο πολιτισμός της Αρχαίας Ελλάδος σ ’ όλους τους τομείς (φιλοσοφία, επιστήμη, τέχνη, πολιτική, κ.τ.λ.) έγινε χάρις στην εργασία και στας εμπνεύσεις ατόμων
κι’ όχι μαζών. Με βεβαιότητα μπορούμε να συμπεράνωμεν ότι ο Αρχαιοελληνικός πολιτισμός, όπως άλλως τε και κάθε πολιτισμός δεν είναι προϊόν μαζικό, αλλά άτομικό.
Η μάζα ούτε φιλοσοφεί, ούτε καλλιτεχνεί, ούτε είναι σε θέσι να προάγη επιστήμας ή
να ασκήση πολιτική.

Είναι όμως σε θέσι, άν οί έπιτήδειοι την ερεθίσουν, με την υλική δύναμί της να προξενήση κακό, να αδικήση, να καταστρέψη. Η δημοκρατία προσφέρει στο πλήθος αυτή την ολεθρία δυνατότητα. Όπως παρακάτω θα πληροφορηθή ο αναγνώστης η δημοκρατία απετέλεσε το φονικό όπλο, διά του οποίου ο αναίσθητος και παράλογος όχλος εξώντωσε υπερόχους Αρχαιοελληνικάς μορφάς.

Στην Αρχαία Ελλάδα ήσαν γνωστα όλα τά είδη πολιτευμάτων.Βασιλεία, Αριστοκρατία, Τυραννία, Αίσυμνητεία. Δικτατορία, Δημοκρατία, ’Ολιγαρχία, 'Ολοκληρωτισμός κ.τ.λ.
Στην δημοκρατία όμως ανήκει επαναλαμβάνω, το αποκλειστικό προνόμιο ότι συστηματικώς κατεπίεσε και κατεδίωξε μεχρι θανατώσεως τους δημιουργούς του πολιτισμού.

Από την φύσι του το δημοκρατικό καθεστώς φθονεί τους ανωτέρους, τους οποίους με την Βία, την συκοφαντία και με κάθε άλλο τρόπο επιδιώκει να ταπεινώση και να κατεβάση στο κατώτερο επίπεδο του όχλου. Οπωσδήποτε δεν μπορείτε να θεωρήσετε σύμπτωσι ότι
ΟΛΟΙ οι έπιφανείς άνδρες της Αρχαίας Ελλάδος κατεδιώχθησαν υπό της δημοκρατίας
ή ήσαν αντιδημοκράται.

Με την δημοκρατική μεταρρύθμισι του Κλεισθένους καθιερώθη γιά πρώτη φορά ό «εξοστρακισμός» ή «οστρακισμός». Κατά τό σύστημα αυτό ο όχλος έγραφε σ ’ ένα όστρακο (τεμάχιο από πήλινο αγγείο) το όνομα οποιουδήποτε επεθύμει να απομακρυνθή εκ της Αττικής και σε μυστική (!) ψηφοφορία στην Εκκλησία του Δήμου που έγένετο από 6.000 τουλάχιστον παρόντες με την εποπτεία των βουλευτών συνεκεντρούντο τα όστρακα και απεφασίζετο η εξορία εκείνου του οποίου το όνομα είχε χαραχθή η γραφή στα περισσότερα. Ο εξοστρακιζόμενος ώφειλε να φύγη εντός δέκα ημερών και να παραμείνη δέκα χρόνια μακράν της ’Αττικής. Ο δήμος πάντως είχε το δικαιωμα να του επιτρέψη «κάθοδον» δηλαδή να επανέλθη στην Αθήνα πριν συμπληρωθή ή δεκαετία.

Ο Κλεισθένης εισήγαγε τόν νόμον της «οστρακοφορίας» με σκοπό να διώξη από την Αθήνα τους αριστοκράτας και ιδιαιτέρως τους φίλους και συγγενείς του Πεισιστράτου.
Πρώτος εξοστρακισθείς φέρεται ο Ίππαρχος, γιός του Χάρμου και συγγενής του Πεισιστράτου.

Και συνεχώς οι δημοκράται εξωστράκιζαν οπαδούς των Πεισιστρατιδών ή ισχυρούς πολιτικούς άνδρας της αριστοκρατίας. Τα όστρακα που εχρησιμοποιούντο κατόπιν ερρίπτοντο σε λάκκους, χαράδρας κ.λ.π.
Στας ανασκαφάς της Αγοράς τών ’Αθηνών 1946-48 ανευρέθησαν χίλια περίπου τέτοια όστρακα. Από το τέλος του 5ου αιώνος π.Χ. η εξορία των αριστοκρατών εξηκολούθη,
αλλά κάπως διεφοροποιήθη ο θεσμός του εξοστρακισμού, τον οποίον οί δημοκράται συνεπλήρωσαν και με έναν άλλο πιό αποφασιστικό θεσμό: το κώνειον.

Ίσως είναι απαραίτητο εδώ να πω δύο λόγια γιά την τυραννία και την αριστοκρατίαν.

Η τυραννία δεν είχε πάντοτε την κακή σημασία, που κατόπιν απέκτησε. Αρχικώς τύραννος εσήμαινε τον ανώτατο εξουσιαστή, που δεν εκλέγεται από τό πλήθος, αλλά ασκεί την κρατική διοίκησι βασιζόμενος στην Ισχύν. Αι τυραννίαι ωφέλησαν πολύ την Ελλάδα,
διότι οι τύραννοι ήσαν πραγματικώς μεγάλοι άνδρες. Έξ άλλου δεν είναι τυχαίον,
ότι μεταξύ των Επτά Σοφών περιλαμβάνονται τύραννοι, όπως Περίανδρος, Κλεόβουλος.

Επομένως δεν πρέπει να συγχέωμεν την τυραννίαν σα πολιτειακόν καθεστώς με την ελέω Θεού απολυταρχίαν ή την κοινήν δικτατορίαν. Όπως επίσης πρέπει να διαχωρίσωμεν τον τύραννον από τον αίσνμνήτην. Οι αισυμνήται ήσαν «αιρετοί τύραννοι».
Δηλαδή στας κρισίμους ώρας ανετίθετο σε κάποιον άνδρα να ασκήση την πολιτικήν εξουσίαν κατά τυραννικόν τρόπον και κατόπιν να απέλθη. Αισυμνήτης π.χ. ήτο ό Πιττακός. Εννοείται ότι οι τύραννοι και οι αισυμνήται ήσαν αξιόλογα άτομα, τα οποία διέκρινε δυναμισμός, μόρφωσις και ήθος.

Όταν ενεφανίσθησαν στην πολιτική ζωή της Ελλάδος οι δημαγωγοί, που διήγειραν τα πλήθη ήρχισε η περίοδος της παρακμής του Έθνους. Αι ηρωίκαι βασιλείαι (Θησεύς, Κόδρος κ.τ.λ.) και αι τυραννίαι (Πεισίστρατος, κ.τ.λ) εχάθησαν, ενώ ταυτοχρόνως ωρθώθη το κίνημα της πολιτικής παρακμής.

Κατά την διάρκειαν του πολιτικού εκπεσμού αναπηδουν διάφοροι τυχοδιώκται, οι οποίοι χωρίς παίδευσιν και ήθος, αλλά με πρόσκαιρον δύναμιν αποκτούν την εξουσίαν, την οποίαν ασκούν δεσποτικώς και αρέσκονται να αυτοαποκαλούνται τύραννοι, ενώ αληθώς ήσαν ευκαιριακοί επιβήτορες της αρχής. Έτσι εφθάρη η έννοια του τυράννου και η λέξις απέκτησε την κακήν σημασίαν που έχει.

Η τυραννία με την έννοιαν που είχε κυρίως πρό του 5ου π.Χ. αίώνος συνέβαλε άποφασιστικώς στον Αρχαιοελληνικό πολιτισμό. Γι’ αυτό σήμερα όσοι υβρίζουν τους τυράννους δεν τολμούν να αναφέρουν στοιχεία και να μας πουν τι έκαναν ύπέρ της Ελλάδος. Απλώς τους κατηγορούν, μ’ ένα κληρονομικό δημοκρατικό μίσος που είναι παράλογο. Τόσο παράλογο ώστε ο Αριστοφάνης το περιέπαιζε γράφων ότι, όποιος σκοτώσει κάποιον εκ των νεκρών τυράννων θα αμειφθή μ ’ένα τάλαντον: «ήν τε των τυράννων τις τινα των τεθνηκόντων αποκτείνη, τάλαντον λαμβάνειν» («Όρνιθες» 1073).

Κατά τών τυράννων συχνα επανεστάτουν μάλλον οι αριστοκράται παρά ο λαός.
Σάν παράδειγμα αναφέρω την περίπτωσι του Εύφρωνος (4ος π.Χ. αιών) τυράννου της Σικυώνος, ο οποίος εξώρισε όλους τους αρχηγούς των αριστοκρατών ως φιλολάκωνας. Μολοντούτο οι αριστοκράται επανεστατησαν και εξεδίωξαν τον Εύφρωνα που κατέφυγε στην Αθήνα και μετά στην Θήβα, όπου τον εφόνευσαν οι αριστοκρατικοί.

Έδωσα αυτάς τας διασαφήσεις, διότι πιθανώς να απορή κανείς που περίφημοι ποιηταί, συγγραφείς, φιλόσοφοι κ.λ.π. ήσαν φιλοξενούμενοι τυράννων. Πώς δηλαδή συνεβιβάζετο άνθρωποι του πνεύματος να συναναστρέφωνται τυράννους; Η εξήγησις είναι απλή:
δεν επρόκειτο περί τυράννων με την κακή έννοια της λέξεως, αλλά περί προσωπικοτήτων που είχαν με την αξία των και την δύναμίν των αναδειχθή σε αρχηγούς κρατών,
είτε τό ήθελε η μάζα, είτε όχι.

Οι τύραννοι επεδίωκαν την συναναστροφήν με φιλοσόφους, ποιητάς και γενικώς άνθρώπους των γραμμάτων και τώων τεχνών, διότι από τάς συζητηςεις μεεέκείνους εμορφώνοντο. Γι’ αύτό έλεγαν ότι οι τύραννοι είναι σοφοί από την συναναστροφή τους
με σοφούς: «ως άρα σοφοί τύραννοι είσι τών σοφών συνουσίμα» (Πλάτων: «Πολιτεία» 568,Α). Από την Ιστορίαν άλλως τε γνωρίζομεν ότι εις τας αύλάς των τυράννων προσεκαλούντο ή εύρισκον καταφύγιον διωγμενοι από την δημοκρατίαν φιλόσοφοι,
ποιηταί και καλλιτέχναι.

π.χ. ο Ανακρέων ανέμενε στην αυλήν του Πολυκράτους τυράννου της Σάμου.
Ο Αισχύλος και ο Σιμωνίδης επήγαν στον Ιέρωνα στας Συρακούσας, ο Φιλόξενος συνανεστρέφετο τον Διονύσιο πουεέκυβέρνησε ως τύραννος την Σικελίαν και ο Ανταγόρας
ο Ρόδιος και ο Σολεύς ο Άρατος έζησαν πλησίον του ’Αντιγόνου, βασιλέως των Μακεδόνων: «συνήσαν δέ άρα και τότε τοις βασιλεύσι ποιηταί και πρότερον έτι και Πολυκράτει Σάμου τυραννούντι ’Ανακρέων παρήν και ες Συρακούσας προς Ιέρωνα Αισχύλος και Σιμωνίδης εστάλησαν Διονυσίω δε, ος ύστερον ετυράννησεν εν Σικελία, Φιλόξενος παρήν και Αντιγόνω Μακεδόνων άρχοντι Ανταγόρας Ρόδιος και Σολεύς Άρατος...
(Παυσανίας: «Αττικά» Β’, 20-25).

Κωνσταντίνος Πλεύρης
ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ


Share This !

2022 ALL RIGHTS RESERVED COPYRIGHT ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΊ ΑΝΤΊΛΑΛΟΙ