ΑΝΑΛΥΣΕΙΣ

Ο εξωφρενικός δόλος μπορεί, και συχνά συνοδεύει μια ειλικρινή πίστη,
όσο παράδοξο
κι αν φαίνεται αυτό το γεγονός σε ένα ψυχρά λογικό νου


ΣΑΜΑΝΟΙ

Κεφάλαιο έκτο του βιβλίου «Οι καταβολές του Χριστιανισμού», του Ρηβάϊλο Όλιβερ

Μέρος 1

Ο Ρηβάϊλο Πέντλτον Όλιβερ (1908–1994) ήταν Αμερικανός καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας, Ισπανικής και Ιταλικής στο «διπλό Πανεπιστήμιο» στις πόλεις Ουρμπάνα και Σαμπέιν του Ιλινόις. Ήταν ένας από τους ιδρυτές της «National Review» το 1955, ενώ ήταν επίσης συνιδρυτής της «John Birch Society» το 1958 και όπου δημοσίευε στο περιοδικό της «American Opinion», πριν παραιτηθεί το 1966. Αργότερα συμβούλεψε μια ομάδα αναθεωρητών ιστορικών («άρνησης του Ολοκαυτώματος»). Ήταν αγωνιστής για τις δεξιές, λευκές και εθνικιστικές θέσεις. Ο Όλιβερ προσέλκυσε την προσοχή του κοινού στη δεκαετία του 1960 όταν δημοσίευσε ένα άρθρο μετά τη δολοφονία του Προέδρου Τζον Φ. Κέννεντυ, υποστηρίζοντας ότι ο Λι Χάρβεϊ Όσβαλντ ήταν μέρος μιας σοβιετικής συνωμοσίας κατά των Ηνωμένων Πολιτειών. Για το ζήτημα αυτό κλήθηκε να καταθέσει ενώπιον της Επιτροπής Γουόρεν που ερευνούσε τη δολοφονία.

Όποια και αν είναι η προέλευση των επαγγελματικών ιερατειών και του ισχυρισμού τους ότι μια περίεργη εμπειρογνωσία είναι απαραίτητη για τη μεσολάβηση μεταξύ των ανθρώπινων πελατών τους και των αόρατων υπερφυσικών όντων που υποτίθεται ότι έχουν εξουσία πάνω στη φύση, αυτή η προέλευση ήταν επίσης η αρχή μιας ατελείωτης ιστορίας άθλιας μιζέριας, απάτης και πλαστογραφία. Η ευημερία του αγίου και ακόμη και η επιβίωσή του εξαρτώνται από την ικανότητά του, (ή την ικανότητα της κάστας ή της επαγγελματικής οργάνωσης στην οποία ανήκει), να πείθει τους κοινούς θνητούς ότι έχει δυνάμεις που δεν κατέχουν αυτοί.

Στον τρίτο από τους «Διαλόγους» του, ο Ρενάν, εικωτολογώντας για τις συνέπειες της επιστημονικής έρευνας που, ακόμη και στην εποχή του, έδινε στις κυβερνήσεις ολοένα αυξανόμενη εξουσία να ελέγχουν και να εξαναγκάζουν έναν πληθυσμό, σημείωσε την ανεπάρκεια της θρησκείας ως μέσου κοινωνικού ελέγχου. Παρατήρησε ότι, η δομή της ινδουιστικής κοινωνίας, τελικά εξαρτιόταν από τον ισχυρισμό των Βραχμάνων ότι έχουν υπερφυσικές δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένης αυτής της … ανατίναξης ενός ανθρώπου με μια ματιά από τα ιερά τους μάτια. «Αλλά κανένας άνθρωπος δεν έχει καταρριφθεί ποτέ από ένα Βραχμάνο. Ως εκ τούτου, χρησιμοποιεί έναν φανταστικό φόβο για να υποστηρίξει μια ψευδή πίστη.» Επομένως, η εξουσία (και το εισόδημα) του Βραχμάνου εξαρτιόταν από μια μπλόφα. Για να στηρίξει την άποψή του, ο Ρενάν απλοποίησε τη δήλωσή του αγνοώντας την επικρατούσα (και μη Άρια) νοοτροπία των μαζών της πολυφυλετικής Ινδίας την εποχή που η Βραχμανική υπεροχή είχε εδραιωθεί σταθερά, αλλά επίσης κατέστησε σαφές με μιαν έντονη αντιπαραβολή το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν όλα τα επαγγελματικά ιερατεία, είτε πρόκειται για μια τάξη ατόμων χωρίς επίσημη οργάνωση, είτε για ένα σώμα πειθαρχημένων επαγγελματιών που διευθύνονται από ένα άτομο ή ένα κεντρικό γραφείο το οποίο έχει σχεδόν δεσποτική εξουσία πάνω τους.

Το κύρος (και το εισόδημα) των Βραχμάνων εξαρτιόταν πρωτίστως από τη θεολογία τους και την υποτιθέμενη οικειότητά τους με τους θεούς, καθώς και από τις εξειδικευμένες γνώσεις τους και τα μέσα για να τους επηρεάσουν. Αυτό το αύξησαν με ιστορίες για Βραχμάνους, ίσως ιδιαίτερα προικισμένους («ρίσις»), που, σε κάποιο μακρινό τόπο ή χρόνο, είχαν κατακεραυνώσει ένα αγενές άτομο με μια ματιά τους ή είχαν γονιμοποιήσει μια παρθένα εστιάζοντας τη σκέψη τους επάνω της ή ανέστησαν έναν νεκρό με ξόρκι. Αυτές οι ιστορίες διαπαιδαγώγησαν τους ευκολόπιστους, αλλά υπήρχαν, ειδικά πριν από τις ημέρες της Βραχμανικής επικράτησης, πονηροί άνθρωποι με υλιστικές τάσεις που μπορεί να αμφισβητούσαν αυτό που δεν είχαν δει στην πραγματικότητα, οπότε ήταν απαραίτητο να τους εντυπωσιάσουν. Έξυπνοι και επιδέξιοι άγιοι άνθρωποι βρήκαν τρόπους να το κάνουν αυτό και έτσι γεννήθηκε η μαγεία, για την οποίαν η Ινδία απέκτησε μια φήμη που αναμφίβολα κάποτε της άξιζε, αν και οι δικοί μας … πιο επιτήδειοι μάγοι θεωρούν τις τεχνικές εκείνων χοντροκομμένες και σχεδόν παιδιάστικες λόγω των πιο εξελιγμένων δικών τους προτύπων. Κανένας ινδουιστής φακίρης δεν θα μπορούσε να ανταγωνιστεί έναν συνήθη καταξιωμένο μάγο, για να μην πω τίποτα για τέτοιους ειδήμονες «θαυματοποιούς» όπως ο Χάρυ Χουντίνι (1874–1926) και ο Τζέιμς Ράντι (1928–2020).

Το μόνο ερώτημα είναι η έκταση της συνειδητής απάτης και εξαπάτησης σε όλες τις θρησκείες. Δεν είναι μια απλή ερώτηση. Μια πολύ γνωστή θρησκευτική τεχνική,
η οποία έχει μελετηθεί από μερικούς πολύ ικανούς ανθρωπολόγους, χρησιμοποιείται από τους Εσκιμώους σαμάνους. Οι παρατηρητές παρατήρησαν, παρεμπιπτόντως, ότι οι σαμάνοι, αν και ψυχικά σε μεγαλύτερη εγρήγορση από τους άνδρες της φυλής τους, είναι πάντα νευρωτικά άτομα, κατατρωγόμενοι πνευματικά από φθόνο προς τους άνδρες που θαυμάζονται από τη φυλή για το θάρρος, την ικανότητά τους στο κυνήγι, την ανδρεία που προσελκύει τις γυναίκες ή ακόμα και την καλή τους τύχη, έτσι ώστε οι σαμάνοι να είναι κρυφά κακόβουλοι απέναντι σε μια κοινωνία η οποία σέβεται τις ιδιότητες που αυτοί δεν κατέχουν. Διατηρούν το κύρος τους χρησιμοποιώντας τον υπνωτισμό στους απλοϊκούς και εκτελώντας τα λιγότερο απαιτητικά κόλπα ταχυδακτυλουργίας και ψευδαίσθησης που χρησιμοποιούν οι σκηνικοί μάγοι μας. Ένα κάπως πιο εξελιγμένο κόλπο συνίσταται στην κατάποση μιας λεπτής κύστης που είναι γεμάτη με αίμα φώκιας. Την κατάλληλη ψυχολογική στιγμή, ο σαμάνος σπάει την κύστη συσπώνοντας τους κοιλιακούς του μυς και κάνει εμετό μια μικρή πλημμύρα αίματος, εντυπωσιάζοντας έτσι έντονα με την αγιότητά του τους πελάτες του που κοιτούν με ανοιχτό στόμα και γουρλωμένα μάτια.

Το τέχνασμα είναι προφανώς μια απάτη, μια φάρσα και ο σαμάνος πρέπει να το γνωρίζει, αλλά ορισμένοι υπεύθυνοι ανθρωπολόγοι αναφέρουν ότι, όσο μπορούν να προσδιορίσουν, ο σαμάνος στην πραγματικότητα πιστεύει ότι εξασκεί μια δύναμη την οποία του δίνουν υπερφυσικές δυνάμεις με τις οποίες επικοινωνεί σε έκσταση. Αυτό εκ πρώτης όψεως μας φαίνεται απίστευτο και μέχρι να θυμηθούμε ότι οι σαμάνοι ανήκουν σε μια φυλή που έχει νοοτροπία τόσο διαφορετική από τη δική μας, είμαστε παράλογοι αν περιμένουμε λογική από αυτούς ή προσπαθούμε να θέσουμε όρια στο τι μπορούν να πιστέψουν τέτοια μυαλά.

Οι Άριοι, αν έχουν σώες τις φρένες, δεν αυταπατώνται όταν χρησιμοποιούν τέχνασμα. Για παράδειγμα, όταν τα μικρά κοριτσάκια Φοξ (οι μετέπειτα φημισμένες Αμερικανίδες πνευματίστριες του19ου αιώνα αδελφές Φοξ), βαριόντουσαν το κρεβάτι τους και είχαν την διάθεση να κάνουν κακίες, σκέφτηκαν έναν τρόπο να τρομάξουν την ανόητη μαμά τους και η ενήλικη ετεροθαλής αδερφή τους αντιλήφθηκε έξυπνα τις …. κερδοφόρες αρετές των «πνευμάτων» των αγαπημένων προσώπων έφυγαν, εγκαινίασαν μια από τις πιο επιτυχημένες και κερδοφόρες παράνομες δραστηριότητες της σύγχρονης εποχής. Δραστηριότητες που κράτησαν τους απλούς ανθρώπους σε αγωνία για σχεδόν έναν αιώνα και παρήγαγαν μερικούς «Διαμέσους» (μέντιουμ) πραγματικά αξιοσημείωτης εφευρετικότητας και επιδεξιότητας – κάποιους, μάλιστα, που επέβαλαν σε τέτοια εκπληκτικά κορόιδα όπως ο Σερ Άρθουρ Κόναν Ντόιλ και ο Σερ Όλιβερ Τζόζεφ Λοτζ, όταν αυτοί οι κατά τα άλλα ευφυείς αυτοί κύριοι ήσαν συναισθηματικά καταπονημένοι. Τώρα είναι απολύτως βέβαιο ότι όλοι οι επιτυχημένα «πνευματιστές διάμεσοι», από τα υποέφηβα κοριτσάκια (των οποίων οι φάρσες ξεκίνησαν αυτήν την τρέλα) μέχρι τα άτομα που προσπαθούν σήμερα να αναβιώσουν μια απαξιωμένη επιχείρηση, είναι συνειδητοί απατεώνες που εκμεταλλεύονται την ευπιστία των ακόρεστα εύπιστων και την λύπη των εγκαταλελιμμένων εραστών. Υπήρξαν επίσης και ψυχοπαθή άτομα, των οποίων οι ψευδαισθήσεις τα έπεισαν ότι μπορούσαν να επικοινωνήσουν με φαντάσματα, αλλά το θολωμένο μυαλό τους δεν είχε την πονηριά να επιβληθεί σε πολλά άτομα.

Τα «μέντιουμ» όμως μας αφήνουν ένα ψυχολογικό πρόβλημα μεγάλης σημασίας, εφόσον έχουμε να κάνουμε με Αρίους. Δεν υπάρχει αμφιβολία για τους περισσότερους από τους διάσημους «πομπούς τρόμου»: ήταν πολύ επιτήδειοι μάγοι και ικανοί ηθοποιοί (ή, συνηθέστερα, γυναίκες ηθοποιοί) που εκμεταλλεύονταν κυνικά την ανθρώπινη ευπιστία και τον παραλογισμό για το κέρδος ή προς χάρη της αρνητικής τους διασημότητας.
Αλλά οι καριέρες ορισμένων από αυτούς κάνουν να φαίνεται πιθανό πως διέθεταν μια κάποια διεστραμμένη ειλικρίνεια. Φυσικά, γνώριζαν ότι διέπρατταν φάρσες, αλλά προφανώς είχαν θρησκευτικές πεποιθήσεις και είχαν πείσει τους εαυτούς τους ότι εκτελούσαν μια μεγάλη και ευσεβή υπηρεσία παραπλανώντας τους άλλους, τόσο ώστε να τους ενσταλάξουν πίστη στην ύπαρξη και στους σκοπούς των υπερφυσικών όντων, στην πραγματικότητα των οποίων το ίδιο το μέντιουμ πίστευε όντως με αφοσίωση.
Ο εξωφρενικός δόλος μπορεί, και συχνά συνοδεύει μια ειλικρινή πίστη, όσο παράδοξο
κι αν φαίνεται αυτό το γεγονός σε ένα ψυχρά λογικό νου. Και αν δεν έχουμε υπόψη μας αυτό το γεγονός, υπάρχουν πολλά που θα παρεξηγήσουμε στην ιστορία των θρησκειών.

Υπάρχει ένας άλλος παράγοντας πολύ μεγάλης σημασίας που πρέπει να λάβουμε υπόψη: η παραισθησιακή δύναμη πολλών βοτάνων. Οι έρευνες του Αμερικανού εθνομυκητολόγου – εθνοβοτανολόγου Ρόμπερτ Γκόρντον Γουώσσον (Robert Gordon Wasson, 1898–1986) κατέστησαν σχεδόν βέβαιο ότι το «σόμα» των Βραχμάνων και το «χόμα» ή «χαόμα» των Περσών Μάγων ήταν το «ιερό μανιτάρι» Αμανίτης ο Μυγοκτόνος (Amanita muscaria), το οποίο είναι ίσως η μεγαλύτερη μοναδική πηγή θρησκευτικών εμπειριών, αν και υπάρχουν φυσικά και πολλές άλλες. Παρεμπιπτόντως, αξίζει να σημειωθεί ότι ο Γουώσσον είναι της γνώμης ότι το ιερό μανιτάρι δεν χρησιμοποιήθηκε από τους ιερείς στην Ελευσίνα, στα περίφημα μυστήρια που έδωσαν σε τόσους πολλούς Έλληνες τη διαβεβαίωση της αθανασίας. Από μια πρόχειρη επιθεώρηση των αρχείων, πιστεύει ότι μπορεί να έχουν χρησιμοποιηθεί έως και τέσσερα άλλα παραισθησιογόνα φάρμακα σε διάφορες περιπτώσεις. Περιττό να ειπωθεί πως η θρησκευτική φαρμακοποιία ήταν πάντα ένα επαγγελματικό μυστικό των αγίων ανδρών, όπου και αν χρησιμοποιήθηκε, οι δε ερευνητές πρέπει να εξαρτώνται κυρίως από τις εμπειρίες που αναφέρουν οι μυημένοι, συχνά ακούσια, καθώς στις περισσότερες λατρείεςείχαν ορκισθεί σε σιωπή.

Οι παραισθήσεις που προκαλούνται από τέτοια φάρμακα εξαρτώνται εν μέρει από τις προκαταλήψεις του μυαλού που τις βιώνει. Με άλλα λόγια, τα άτομα που έχουν καταπιεί το ναρκωτικό βλέπουν, σε μεγάλο βαθμό, αυτό που περιμένουν να δουν, tτο οποίο συνήθως συνοδεύεται από οπτικές ψευδαισθήσεις εξαιρετικής λαμπρότητας και συχνά ομορφιάς, ίσως δε και από ακουστικές ψευδαισθήσεις που κατά κάποιο τρόπο παραμορφώνονται ή εντείνονται. Με άλλα λόγια, ένα άτομο που έπινε επαρκή ποσότητα «σόμα» με σκοπό να «ανυψώσει τη συνείδησή του» στην αντίληψη ενός «ανώτερου κόσμου» ήταν πιθανό να δει τους θεούς όπως τους είχε φανταστεί, αλλά ως μέρος παραισθήσεων τόσο ζωντανών και έντονων, που ξεπερνούσαν τα πάντα από τις εμπειρίες του σε εγρήγορση του, ώστε να φαίνονται υπέροχες αποκαλύψεις του υπερφυσικού. Αν το σόμα του χορηγούνταν εν αγνοία του – για παράδειγμα, σε ένα φλιτζάνι συνηθισμένο κρασί– πιθανότατα θα έβλεπε εικόνες βγαλμένες από το υποσυνείδητό του, συνοδευόμενες φυσικά, από ψευδαισθήσεις τόσο έντονες που διακατέχουν και καθοδηγούν την αξιοπιστία των προσώπων τα οποία δεν έχουν καμία γνώση της ψυχαγωγικής δύναμης ορισμένων φαρμάκων.

Τώρα ένας επαγγελματίας άγιος άνθρωπος που χορηγεί ένα τέτοιο φίλτρο στους πελάτες του πρέπει (τουλάχιστον, εφόσον είναι Άριος) να γνωρίζει τι κάνει, αλλά είναι πολύ πιθανό, έχοντας ο ίδιος βιώσει τέτοιες παραισθήσεις, να έχει πειστεί για την πραγματικότητά τους και να πιστεύει ότι το ιερό μανιτάρι ή οποιοδήποτε άλλο παραισθησιογόνο που χρησιμοποιεί έχει τη θαυματουργή δύναμη να αποκαλύπτει στη θνητή αντίληψη τις θαυμάσιες πραγματικότητες ενός υπερφυσικού κόσμου. Μπορεί να παραπλανήσει τους άλλους, καθώς ο ίδιος έχει πλανηθεί. Στη φύση των πραγμάτων, φυσικά, δεν μπορούμε ποτέ να είμαστε σίγουροι για τις κρυφές σκέψεις και τις μυστικές πεποιθήσεις οποιουδήποτε ατόμου, υπάρχουν δε πολλές περιπτώσεις στις οποίες θα ήταν άδικο να υποθέσουμε απάτη όταν άλλες εξηγήσεις δεν είναι απίθανες, ειδικά όταν έχουμε επιστημονική γνώση που κάνει τον κόσμο κάπως λιγότερο μυστηριώδη για εμάς από ό,τι ήταν για το άτομο που κρίνουμε.

Μέχρι πολύ πρόσφατα, η μυστηριώδης ισχύς του ιερού μανιταριού και παρόμοιων βοτανικών δηλητηρίων ήταν το βαθειά κρυμμένο μυστικό ορισμένων ταγμάτων αγίων ανδρών, που μετέδιδαν τη γνώση τους προφορικά ή μόνο με αινιγματικές ή κρυπτικές νύξεις γραπτώς**. Ακόμα και σήμερα, δεν είναι εξακριβωμένο πώς διεγείρονται οι ψευδαισθήσεις σε κατά τα άλλα υγιή μυαλά από τα πολυάριθμα φάρμακα που συχνά χαρακτηρίζονται από τον προσβλητικό νεολογισμό «ψυχεδελικά»*** Γνωρίζουμε μόνον ότι επάγουν στο θύμα παραισθήσεις τόσο ζωηρές που μοιάζουν ακόμα πιο αληθινές από τις αντιλήψεις του για την καθημερινή πραγματικότητα, από τις οποίες διαφέρουν τόσο δραστικά ώστε φαίνονται υπερφυσικές.

Οι αυταπάτες συχνά περιλαμβάνουν οράματα προ-ανθρώπινων όντων, προφανώς προερχόμενα από το υποσυνείδητο του θύματος.**** Με άλλα λόγια, τα ναρκωτικά προκαλούν μια προσωρινή παραφροσύνη από την οποία το θύμα μπορεί να αναρρώσει χωρίς να έχει επίγνωση του τι του έχει συμβεί Μερικά όμως από τα ναρκωτικά, τουλάχιστον, εάν λαμβάνονται συχνά, προκαλούν, με σωρευτικό αποτέλεσμα, μια μόνιμη ψυχική αποξένωση. Γνωρίζουμε επίσης διάφορες ψυχοπαθητικές καταστάσεις που περιλαμβάνουν συνεχείς αυταπάτες, όπως λέγεται, λιγότερο θεαματικές από αυτές που προκαλούν τα ναρκωτικά, αλλά λίγο- πολύ μόνιμες που παραμορφώνουν μόνο ένα μέρος του νου,
έτσι ώστε αυτές οι μορφές τρέλας να μην αποκλείουν καταναγκαστική ορθολογικότητα συμπεριφοράς ενώ συχνά συνοδεύονται από πολύ υψηλό βαθμό πονηριάς.
Τα άτομα που πάσχουν από αυτές τις ψυχικές ασθένειες ή παραμορφώσεις μπορεί να μην φαίνονται παράφρονα στους συγχρόνους τους και μπορεί να αποκτήσουν κύρος ως προφήτες και άλλα παρόμοια. Ενώ συχνά χρησιμοποιούν απάτη και δόλο, οι αυταπάτες από τις οποίες υποφέρουν δεν μπορούν να ταξινομηθούν ως σκόπιμες.

* Ιδέ τη συνεισφορά του Γουώσσον στο βιβλίο ¨Σάρκα των Θεών» («Flesh of the Gods»), με εκδότη τον Πήτερ Φυρστ (Νέα Υόρκη,εκδόσεις Praeger, 1972). Δεκάδες τόμοι και εκατοντάδες άρθρα έχουν αφιερωθεί σε προσπάθειες προσδιορισμού της φύσης των Ελευσίνιων Μυστηρίων από τις υποδείξεις που αφέθηκαν από τους μυημένους οι οποίοι είχαν δεσμευτεί με τρομερούς όρκους να μην αποκαλύψουν τις εμπειρίες τους, αλλά δεν θυμάμαι να έχω διαβάσει κάτι που να έλαβε υπόψη την πιθανή χρήση παραισθησιογόνων ναρκωτικών. Πρόσφατες αρχαιολογικές ανασκαφές επέτρεψαν μιαν ακριβέστερη περιγραφή του ιερού, βλέπε Γιώργος Μυλωνάς, «Η Ελευσίς και τα Ελευσίνεια Μυστήρια» («Eleusis and the Eleusinian Mysteries», εκδόσεις Princeton University Press, 1961).

** Υπάρχει επομένως άφθονη αιτιολόγηση για τη μέθοδο που ακολούθησε ο Άγγλος αρχαιολόγος Τζων Αλέγκρο (John Allegro, 1923–1988) στο βιβλίο του «Το ιερό μανιτάρι και ο σταυρός» («The Sacred Mushroom and the Cross», Νέα Υόρκη, εκδόσεις Doubleday, 1970), αν και φοβάμαι ότι στο εν λόγω βιβλίο ο διακεκριμένος μελετητής δυστυχώς υπερεπεξεργάζεται μερικές από τις ετυμολογίες του.

*** Ο νεολογισμός, αν και όχι ένα άγνωστο λάθος για την «ψυχοδήλωση», όχι μόνο σχηματίζεται ακατάλληλα, αλλά ακόμη πιο ακατάλληλα προέρχεται από το αρχαιοελληνικό «δήλος», «σαφές, εμφανές», προφανώς με σκοπό να υποδηλώσει ότι οι κρίσεις παραφροσύνης «διευρύνουν την επίγνωση του νου» ή κάνουν ορατή μια «ανώτερη πραγματικότητα». Αυτή η απάτη ευχαριστεί φυσικά, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, τις πολυάριθμες και διαφορετικές συμμορίες που έχουν συμφέροντα στην προώθηση δεισιδαιμονιών για έναν «πνευματικό κόσμο» ή στην αναστολή του ορθολογισμού στον λαό μας.

**** Σε μια περίπτωση, ένας φοιτητής πανεπιστημίου γύρω στα εικοσιπέντε του, έχοντας καταπιεί ένα συνθετικό παραισθησιογόνο μεγάλης ισχύος, τρυγικό διαιθυλαμίδιο λυσεργικού οξέος, έφυγε πανικόβλητος σε έναν δρόμο μέχρι που συνάντησε μια μεσήλικη γυναίκα, την οποία παρακάλεσε άγρια να τον σώσει από τους δαίμονες που τον καταδίωκαν. Λέγεται ότι όταν ήταν λογικός δεν ήταν καθόλου δεισιδαίμονας, αλλά είναι πιθανό ότι το υποσυνείδητό του διατηρούσε ιστορίες για διαβόλους και κακοποιούς που είχε ακούσει στην παιδική του ηλικία ή και αργότερα.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ


Share This !

2022 ALL RIGHTS RESERVED COPYRIGHT ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΊ ΑΝΤΊΛΑΛΟΙ